İdrîsiyye Fassı'nda peygamber Hz. İdrîs'in hangi sahnesi merkezîdir?

İdrîsiyye Fassı'nda Hz. İdrîs'in merkezî sahnesi, Şeyh'in (r.a.) peygamberlerin ruhlarını müşahede etmesiyle ortaya çıkan bir hakikattir. Bu müşahedeye dayanarak, İlyas (a.s.)'ın İdris (a.s.)'ın aynısı olduğu, yani varlığının özü olduğu beyan edilmiştir¹. Bu durum, tasavvufî idrakte peygamberlerin mertebeleri ve Hakikat-i Muhammediyye ile ilişkileri açısından önem taşır.

Hz. Muhammed (s.a.v.)'in kemâlâtı ve tüm peygamberlerin idraklerini barındırması itibarıyla genel bir merkez olduğu ifade edilir. Her bir peygamberin yaşantı idraki ise, bu kemâl idrake ulaşıncaya kadar kendi özel merkezi olarak düşünülebilir³. Bu bağlamda, bütün peygamberlerin kemâlâtı, Muhammedî hakikat mertebesinden iner². Hz. İdrîs'in Hz. İlyas ile özdeşliği, bu genel merkezden inen kemâlâtın farklı tezahürleri olarak yorumlanabilir. Peygamberlerin davetiyle herkesin yatkınlığının gereği ortaya çıkar ve ilâhî irâde ne şekilde ilişmişse o gerçekleşir⁴. Bu durum, peygamberlerin tebliğ yönünden teklifî emre hizmet ettiğini gösterir.