İlim nedir?

İlim, Kur'ân-ı Kerîm'de "Yaratan Rabb'inin adıyla oku" (Alâk 96/1) emriyle merkezî bir değer olarak konumlandırılmıştır². Tasavvufî anlayışta ilim, mutlak şuurda olan ilâhî bir bilgidir ve Hakk'ın ilmi olarak bizlerde tecelli eder¹. Bu ilim, sadece kelâmî veya sureti düzenleyen bir bilgi değil, rububiyet ilmi, hayy ilmi ve hayat ilmidir; ebedi hayatı ve ilâhî nefhayi barındırır⁵. İlim, iki ana yönde ele alınabilir: kavlî ilim (sözdeki bilgi) ve amelî ilim (işteki, fiiliyattaki bilgi)⁶. Sâlikin sülûkunda başlangıç bilgi seviyesi olan ilme'l-yakîn, sözle ve mantıkla elde edilen yakînî bilgidir; akıl, kitap ve ders yoluyla kazanılır. Ancak tasavvuf, ilmi mârifetten ayırır; âlim bilgi sahibiyken, ârif mârifet sahibidir ve mârifet müşâhede ile gelir². İlim, Allah'ın yedi Sıfât-ı Sübûtiyye'sinden biri olan "İlim" sıfatının bir tecellisidir; bu sıfat, Allah'ın her şeyi bilmesini ifade eder⁴. Hz. Ali'nin de belirttiği gibi, kalbin hayatı ilimledir ve ilmi ganimet saymak gerekir; ilimle dirilen kişi ebediyen ölmez³·⁷. İlim, aynı zamanda suallerin menbaıdır ve cevapların da ilimden çıktığı bilinir; bilmeyen kimse cevap veremez⁸. Ancak ilmin mutlak mı yoksa mukayyed mi olduğu, yani yararlı mı zararlı mı olduğu ayrımı önemlidir⁸. Mutlak ilim, zevk ile kayıtlı olan ilimden farklıdır ve Allah, kendi özünü gerçekleştirmek için bu iki ilim arasında bir ayrım yapmıştır⁹.