İlme'l-Yakîn kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?

İlme'l-Yakîn, yakînin üç kademesinden birincisidir ve bilgi seviyesindeki kesinliği ifade eder. Bu mertebede sâlik, bir hakîkati anlatı, kitap veya mantık yoluyla bilir. Örneğin, bir kişinin "şu yerde ateş var" denildiğinde buna inanması, ilm-i yakîn mertebesidir. Bu bilgi, akıl yoluyla, kitaplardan öğrenilerek veya dersler aracılığıyla elde edilir ve sülûkun başlangıç bilgi seviyesini teşkil eder.

Fusûsu'l-Hikem'de İlme'l-Yakîn'in doğrudan belirli bir Fass'a atfedildiği açıkça belirtilmemiştir. Ancak, Hz. Musa'nın (a.s.) ilm-i yakîn ile bildiği hakikatleri ayne'l-yakîn mertebesinde görmek istemesi, bu kavramın önemini ortaya koyar. Bu durum, Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde Hz. Musa'nın "Ben ilm-i yakin ile bilirim ki, yâ Rab bunların hepsi ayn-ı hikmettir; aslâ mahali-i i'tirâz değildir. Fakat benim suâlimdeki maksad, senin hikmetlerini âşikâre görmek ve ayne'l-yakin mertebesine vâsıl olmaktır" sözleriyle açıklanır¹. Bu meselenin tafsilatının Fusûsu'l-Hikem'de Fass-ı Uzeyrî'de olduğu ifade edilmiştir¹. Dolayısıyla, ilm-i yakîn kavramı, özellikle Hz. Musa'nın hikmet arayışı bağlamında Uzeyrî Fassı ile ilişkilendirilebilir. Ayrıca, genel olarak mârifet bahsi, yakînin bu ilk kademesinin ele alındığı yerlerden biridir.