İlme'l-Yakîn kavramı için Lokmâniyye Fassı'ndaki anahtar mekanizma nedir?

İlme'l-yakîn, yakînin üç kademesinden birincisi olup, bir hakîkatin sözle, mantıkla ve kitapla elde edilen kesin bilgisidir. Lokmâniyye Fassı'nda bu kavram, Allah'ın kendi zâtındaki halleri zâtî ve ezelî ilmiyle bilmesiyle ilişkilendirilir¹. Bu durum, "Sizden sabreden ve mücahit olanlar kimlerdir? Bilmek için sizi imtihan ederiz" buyruğuyla açıklanır. Burada Allah, zaten bildiği bir şeyi imtihan yoluyla açığa çıkarır. Mukarrebler ise, ilâhî hallerin O'nun zâtının gayrı olmadığı bir idrâk içinde bulunurlar ve Allah'ın "Benim onlara şevkim daha fazladır!" buyruğuyla bu yakınlık vurgulanır¹.

İlme'l-yakîn, sâlikin sülûkunun başlangıç bilgi seviyesidir ve Hakk'tan kula inen Ledün ilminin aksine, kuldan Hakk'a doğru yükselme üzere elde edilen bir ilimdir². Bu, sâlikin Kur'an'daki "yakînî ilme muttali kıldım"³ ifadesinde belirtildiği gibi, apaçık nuru görmesi ve hakîkatleri bilgi düzeyinde kavramasıdır. Lokmânî Fassı'nda geçen "zâtî ilim" ve "esmâî ilim" bahsi, bu ilme'l-yakîn seviyesindeki bilginin temelini oluşturur. Bu, sâlikin henüz müşâhede veya yaşama seviyesine ulaşmadan, Allah'ın varlığını ve sıfatlarını akıl ve nakil yoluyla kesin olarak bilmesidir. Bu bilgi, sâlikin mücâhede ve sabırla elde ettiği, ilâhî halleri kavramaya yönelik ilk adımdır.