İlme'l-Yakîn kavramının zâhir-bâtın mertebeleri nelerdir?

İlme'l-yakîn, yakînin üç kademesinden birincisidir ve "bilgi seviyesindeki yakîn" anlamına gelir. Bu mertebede sâlik, bir hakikati anlatıyla, kitapla veya mantıkla bilir. Örneğin, "Cennet vardır" diye okur, anlatılır ve mantıkla kabul eder. Bu, delil ve burhan ile hakikati tasdik etme halidir⁴.

İlme'l-yakînin zâhirî mertebesi, görünen âlimlere, akıl ve fikir erbâbına mahsus olmasıdır⁵·¹. Bu, bilginin sözle ve mantıkla elde edildiği, klasik tasavvufta sülûkun başlangıç bilgi seviyesi olarak kabul edildiği bir durumdur. Ateşin varlığını dumanından bilmek bu zâhirî mertebeye bir örnektir⁴·¹.

Bâtınî mertebesi ise, ilme'l-yakînin aynı zamanda irfânî bilgilerin ilk basamağı olmasıdır³. Bu, kişinin kendi iç bünyesindeki sahayı genişleterek, kendi derinliğinde kanat açması veya kulaç atması gibi bir içselleşmeyi ifade eder³. İlme'l-yakîn, ilm-i ledün ile karşılaştırıldığında, ulaşılan bilginin kaynağı, vasıtaları, elde edilişi ve sonucu açısından farklılıklar gösterse de, ihtiva ettikleri "yakînlik" itibarıyla benzerlik taşır⁶. Bu, bilginin sadece dışsal bir kabulden ibaret olmayıp, aynı zamanda içsel bir idrakin başlangıcı olduğunu gösterir. İbnü'l-Arabî'ye göre ilme'l-yakîn, delilin sağladığı bilgidir⁷. Bu, bilginin sadece dışsal bir kabulden ibaret olmayıp, aynı zamanda içsel bir idrakin başlangıcı olduğunu gösterir.