İrâde ile Meşiyyet arasındaki fark nedir?
İrâde ile meşiyyet arasında tasavvufî terminolojide önemli bir fark bulunmaktadır. Meşiyyet, Cenâb-ı Hakk'ın Zât'ına ait olan, öncesiz ve sonsuz bir dileme olup, var etmeyi (îcâd) ve yok etmeyi (i'dâm) kuşatan genel bir istektir. İrâde ise, Allah'ın "Mürîd" ismine taalluk eden ve daha özel olarak var etmeye ilişkin olan bir istektir. Bu bağlamda meşiyyet, irâdeden daha geneldir; yani her irâde bir meşiyyettir, ancak her meşiyyet irâde değildir¹·². Meşiyyet, irâdenin bir üstündedir ve irâde meşiyyetten sonra meydana gelir³.
Detaylı cevap
Meşiyyet ve irâde kavramları sözlükte "istek, arzu ve dileme" anlamlarına gelse de, muhakkiklerin (araştırmacıların) ıstılahında aralarında belirgin bir ayrım vardır¹·⁴. Bu fark, Allah'ın Zât'ına ve isimlerine olan taallukları üzerinden açıklanır.
Meşiyyet: Meşiyyet, Cenâb-ı Hakk'ın Zât'ına ait olan bir dilemedir². Bu dileme, öncesiz ve sonsuzdur¹·⁴. Meşiyyet, Zât'ın zuhura meyli ve isteğidir; bu sebeple meşiyyet, Zât'ın kendisidir⁵. Kapsamı oldukça geniştir; bir yokluğun var edilmesine (îcâd) veya bir varlığın yok edilmesine (i'dâm) ilişkin olan isteği kuşatır¹·⁴. Meşiyyet, irâdeden daha geneldir ve irâdeden önce gelir³.
İrâde: İrâde ise, Allah'ın "Mürîd" ismine taalluk eden bir istektir²·³. İrâde de Zât'ın isteği olmakla birlikte, meşiyyetten farklı olarak daha çok var etmeye (îcâd) ilişkindir⁵. Dolayısıyla, her irâde bir meşiyyet iken, her meşiyyet irâde değildir; bu da meşiyyetin irâdeden daha kapsamlı olduğunu gösterir¹·⁴. Bir başka ifadeyle, irâde meşiyyetten sonra meydana gelir; meşiyyet olmasa irâdeye gerek kalmaz³. Ancak, bir bakımdan da Hakk'ın meşiyyeti O'nun irâdesi olduğundan, ikisi aynı ve birleşmiş olarak da görülebilir⁶.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Kelime-i Dâvûdiyye · s.254“Bilinmeli ki "meşiyyet" sözlükte "istek, arzu ve irâde" anlamındadır. Fakat "meşiyyet" ile "irâde" arasında, araştırmacıların terimlerince fark vardır. Şöyle ki”Oku
- 2Kelime-i Lokmâniyye · s.8“Davud Fassı'nın sonlarında da açıklandığı üzere, meşiyyet (dileme) Zât'a, irade ise Mürîd ismine ilişkindir; bu sebeple aralarında fark vardır. "Meşiyyet", zâtı”Oku
- 3TB. İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları · s.169“Meşiyyet, dileme Zat’a ait ve irâde Mürid ismine taalluk ettiği için, aralarında fark vardır. Bakın meşiyyet ve irade kelimelerinin ifade ettiği manaları belirt”Oku
- 4TB. Süleymân-Dâvûd-Yûnus-Eyyûb Fasılları · s.155“---------------------- Ma'lûm olsun ki "meşiyyet" lügatte bâhiş, istek ve irâde ma'nâsınadır. Fakat "meşiyyet" ile "irâde" arasında, muhakkikin ıstılâhınca fark”Oku
- 5Kelime-i Lokmâniyye · s.9“Fass-ı Dâvûdînihâyetlerinde dahi îzâh olunduğu üzere meşiyyet Zât’a ve irâde Mürîd ismine taalluk ettiği için, aralarında fark vardır. “Meşiyyet”, zâtın zuhûra ”Oku
- 6TB. İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları · s.192“. --------------------- Ya'nî bâlâda îzâh olunduğu üzere meşiyyet ile irâde arasında bir vecihden fark ve ayrılık vardır. Bu farkı tahkik et! Ve bir vecihden da”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.