Îseviyye Fassı'nın iki şerh çizgisi arasındaki ortak zemin nedir?

Îseviyye Fassı'nda ele alınan temel mesele, Hz. Îsâ'nın neş'etinin (meydana gelişinin) iki yönlü bir hakikate sahip olmasıdır. Bu iki yön, tevehhüm ve tahakkuk olarak ifade edilir. Tevehhüm, zannî veya hayalî olanı, tahakkuk ise gerçekleşmiş ve hakikî olanı temsil eder. Kaynakta belirtildiği üzere, "Îsâ (a.s.)ın halkına müteveccih olan emr-i ilâhî ve şe’n-i rabbânî, bir vecihden tevehhüm ve bir vecihden tahakkuk olmasa idi, bu sûret-i îseviyye, bâlâda îzâh olunduğu üzere, kendisine nisbet olunan şeyin kâffesinde tevehhüm ve tahakkuktan ibâret olan bu iki vechi kabûl etmez idi"¹. Bu ifade, Îsevî sûretin özünde bu iki vechin bulunduğunu ve bunların birbirini tamamladığını gösterir. Mâ-i mütevehhem (zannî su) ve mâ-i muhakkak (hakikî su) kavramları, bu iki vechin somutlaşmış halleri olarak sunulur ve Îsevî neş'etin bu iki kaynaktan beslendiği vurgulanır. Dolayısıyla, Îseviyye Fassı'nın şerh çizgileri arasındaki ortak zemin, bu iki vechin, yani tevehhüm ve tahakkukun, Hz. Îsâ'nın varoluşsal hakikatindeki ayrılmaz bir bütünlük içinde ele alınmasıdır. Bu, ilâhî emrin ve rabbânî şe'nin, hem zannî hem de hakikî mertebelerde tecelli etmesinin bir yansımasıdır.