İshâkiyye ve İsmâîliyye arasındaki köprü kavram nedir?

Köprü (cisr), tasavvufî düşüncede çeşitli mertebelerde karşımıza çıkar. Öncelikle, lugat anlamıyla "köprü" bir geçiş noktasıdır¹. İslâmî eskatolojide ise Sırât, kıyâmet günü cehennemin üzerine kurulan ve bütün insanların geçmek zorunda olduğu, "kıldan ince, kılıçtan keskin" olarak tarif edilen bir köprüdür².

Tasavvufta köprü, cismâniyet âlemi ile misâl âlemleri arasında bir geçişi temsil eder. Ruhun, bu cismâniyet âlemine gelmeden önceki birinci misâl âlemi ile bu âlemden ayrıldıktan sonraki ikinci misâl âlemi (berzah) arasında cismâniyet âlemi bir köprü vazifesi görür³. Bu bağlamda nefis, cisim âleminin bekâsına bağlıdır.

Mânevî anlamda ise köprü, ölüm gibi bir hâlin Hak'ka ulaşmada bir vasıta olduğunu gösterir. "Ölüm habîbi habîbe ulaştıran bir köprüdür" sözü, ölümün Hak ile kul arasındaki perdeyi kaldıran bir geçiş olduğunu vurgular⁴.

Ayrıca, Âmâiyyet denilen hâl de âlemler arasında bir köprü olarak açıklanır. Cenâb-ı Hakk'ın âlemleri batına çekmesinden evvelki âlem ile bizim âlemimiz arasında Âmâ denilen şey bir köprü geçiştir. Bu köprü, Allah'ın sonsuzluğunu kolayca idrâk etmeye yardımcı olur⁵. Dünyanın da kıyâmet koptuktan sonra başka bir âleme geçişte bir köprü olacağı belirtilir⁶.

Şiirsel ifâdelerde ise her bir ismi celâl, ruhlar âleminden karaya kurulmuş bir köprü gibi tasvir edilir; her bir ismin bir esmanın mazharı olduğu belirtilir⁷. Bu, ilâhî isimlerin ve sıfatların, mânevî âlemlerle maddî âlem arasında bir bağlantı kurduğunu gösterir.