İsmâîliyye Fassı, İbrâhîmiyye Fassı ile nasıl ilişkilenir?

İbrâhîmiyye Fassı, Hz. İbrâhîm'in "halîlullâh" (Allah'ın dostu) lakabını aldığı hullet makâmını tahkîk eder. Hullet, Hak ile kul arasındaki en yakın muhabbet bağı olup, dostluğun her gözeneğe nüfûz etmesidir. Hz. İbrâhîm'in bu makâma erişmesinin başlangıcı, En'âm 76-79'daki "lâ uhibbu'l-âfilîn" (batanları sevmem) diyerek yüzünü gökleri ve yeri yaratana çevirmesiyle başlar. Hulletin kemâli ise Sâffât 102'de Hz. İsmâîl'i kurban etmeye götürmesi hâdisesidir.

İsmâîliyye Fassı ise Hz. İsmâîl'e tahsis edilmiş olup, hikmet-i aliyye, saîd olmanın sırrı, Rabb-ı hâs ve mârifet-i Rabbâniyye gibi konuları teslim ve rıza ekseninde işler (İsmail Fassı). Bu fass, İbrâhîmiyye Fassı ile özellikle Kâbe'nin inşâsı üzerinden ilişkilendirilir. Hz. İbrâhîm ve oğlu Hz. İsmâîl'in Kâbe'yi birlikte inşâ etmeleri (Bakara 127), tasavvufta "iki neslin manevî birleşmesi" olarak yorumlanır. Bu birliktelik, sâlik için mürşid-mürid ilişkisine benzer bir sembolizm taşır. Dolayısıyla, İbrâhîmiyye Fassı'nda işlenen hullet makâmının zirvesi olan kurban hâdisesi ve Kâbe'nin inşâsındaki ortaklık, İsmâîliyye Fassı'nın temelini oluşturan teslimiyet ve rıza kavramlarıyla iç içe geçmiştir. Hz. İsmâîl'in teslimiyeti, babası Hz. İbrâhîm'in hullet makâmının tamamlayıcısı ve tecellîsidir.