İsmâîliyye Fassı ile anlatılmak istenen temel hakîkat nedir?

İsmâîliyye Fassı, Fusûsu'l-Hikem'de Hz. İsmail'e tahsis edilmiş bir bölümdür ve "Hikmet-i Aliyye" olarak adlandırılır (İsmail Fassı). Bu fassın temel amacı, kişinin kendi varlığını bilme düzeyine ulaşmasıdır. Kaynaklarda "Eymen vadisi" olarak ifade edilen bu durum, sâlikin kendi varlığının farkına varması ve bu sayede Hakk'ın sözünü işitmeye başlamasıdır¹. Kişi, kendi varlığının dışında kaldığı sürece kendini anlaması mümkün değildir¹.

Bu fass, insanın zâhirî anlamların ötesine geçerek özünü ve hakîkatini bulmasını öğütler. İnsân-ı Kâmil'in kendi nefsinin câhiliyetinden sıyrılarak Hakk'a ârif olması ve beşeriyetindeki karanlık anlamlardan arınması bu fassın ana temalarındandır². Burada "zâlim ve câhil" ifadeleri, zâhirî anlamlarının aksine, kişinin kendi nefsinin câhiliyetinden sıyrılıp Hakk'a yönelmesi anlamında bir iltifattır². İsmâîliyye Fassı, teslimiyet ve rıza ekseninde, her kulun özel Rabbi olan "Rabb-ı hâs" ile mârifet-i Rabbâniyye'ye ulaşmanın sırlarını içerir (İsmail Fassı). Bu, sâlikin kendi "birimsel nefs"ini idrâk ederek, gerçek İlâhî nefsini teşbih mertebesinde müşâhede etmesiyle de ilişkilidir³.