İsrâ 70 ayeti Âdemiyye Fassı'nda nasıl yorumlanır?

İsrâ Sûresi'nin 70. ayeti, tasavvufî irfanda insanın halkındaki hikmeti ve üstünlüğünü açıklayan temel metinlerden biridir. Âdemiyye Fassı'nda bu ayet, insanın Hakikat-i Âdemiyye'yi idrak etme ve onu kendi varlığında tezahür ettirme potansiyeli üzerinden ele alınır. İnsan, bu hakikati "hayal cennetinden beden arzına indirmeye muvaffak" olduğunda, yani teorik bilgiyi yaşantısına aktardığında, gerçek Âdem'lik halifeliği faaliyete geçmeye başlar¹·²·³·⁴. Bu durum, insanın Allah'ın bütün isimlerini taşıyan câmî bir mahal olması anlamına gelen Emânet Âyeti'nin (Ahzâb 72) tasavvufî yorumuyla da yakından ilişkilidir. İnsan, bu emâneti yüklenerek kâinattaki özel konumunu ortaya koyar. Ancak bu halifeliğin tam anlamıyla faaliyete geçmesi için bir "Sultân güce" yani bu hakikatleri idrak etmiş ve yaşantısına geçirmiş ehl-i kemâle ihtiyaç duyulur¹. Bu, insanın tek başına değil, bir rehber eşliğinde kemâle erebileceğine işaret eder. Ayet, insanın sadece fiziksel bir varlık olmadığını, aynı zamanda ilahî sırların mekânı ve hakikatlerin yansıdığı bir kalp taşıdığını da ima eder; zira irfânî gelenekte Arş'ın bazen insanın kalbi olarak yorumlanması, kalbin ilahî sırların mekânı oluşunu gösterir⁵. Bu bağlamda, İsrâ 70, insanın mânevî yükselişinin ve Hak'ka vuslatının bir başlangıcı olarak da görülebilir (Vuslat).