İsrâ 85 ayeti tasavvufta nasıl okunur?

İsrâ 85. ayet, tasavvuf ve irfân geleneğinde rûhun hakikatini anlamada temel bir referans noktasıdır. Bu ayet, rûhun mâhiyetinin "Hak'ın emrine âid" olduğunu açıkça ifade eder. Bu durum, rûhun akıl ve mantık yoluyla tam olarak çözümlenemeyecek, sırrî bir varlık olduğunu gösterir. Tasavvufî yorumlara göre, rûh, idrâk eden ancak kendisi idrâk edilemeyen, bilen ancak kendisi bilinemeyen bir cevherdir; bu nedenle onun mâhiyetini beşerî akıl ile kavramak mümkün değildir.

Rûh, tasavvufta insanın aslî hakîkati olarak kabul edilir ve vücud mertebelerinden birini teşkil eder. İsrâ 85'teki bu vurgu, rûhun ilâhî kaynaklı oluşunu ve Allah'ın doğrudan tasarrufuyla var olduğunu gösterir. Nitekim Hicr 29. ayetindeki "ona kendi rûhumdan üfledim" ifadesi, Hz. Âdem'e rûh üflenmesini bildirerek, insanın rûhî yapısının ilâhî bir menşeden geldiğini teyit eder. Bu bağlamda, tasavvuf literatüründe rûh, nefis ve can gibi terimlerin anlaşılması, tasavvufun kendine özgü lügatını bilmeyi gerektirir¹. Rûhun bu çok katmanlı yapısı, tasavvufta Rûh-ı Hayvânî, Rûh-ı İnsânî, Rûh-ı Sultânî ve Rûh-ı Kudsî gibi farklı mertebelerde ele alınır; tüm bu rûhların kaynağı ise Rûh-ı A'zam veya Rûh-ı Küllî olarak adlandırılan, akl-ı evvelin yansıması olan hakikattir.