İçeriğe atla

İstidrâc nedir?

Kavram TanımıTemel düzey21 görüntülenme10 kaynak
Kısa cevap

İstidrâc, Allah'ın inkârcı veya fâsık bir kimseye, onu derece derece azaba çekmek için verdiği, görünüşte olağanüstü ancak özünde yanıltıcı hâllerdir¹. Bu kavram, Kur'ân-ı Kerîm'deki "Sünestedricühüm min haysü lâ ya'lemûn" (Onları, bilmedikleri yerden derece derece azaba yakalayacağız - A'râf 7/182) ayetine dayanır¹. Tasavvufta istidrâc, nimetin şükre vesile olmak yerine gafletin derinleşmesine yol açtığı bir hâl olarak açıklanır; kulun günahlarına rağmen dünyalık nimetlere mazhar olması ve bu sebeple küfür ve isyana devam etmesiyle ilahî azaba yaklaşmasıdır²·³. Bu durum, Allah'ın rahmetinden uzaklaşıp yavaş yavaş azaba yaklaşmak anlamına gelir ve ilahî bir celâl tecellisidir⁴.

Detaylı cevap

İstidrâc, kelime anlamı itibarıyla "derece derece çekme" veya "derece derece ilerleme" demektir¹·⁵. Tasavvufî ve kelâmî açıdan, istidrâc, Allah'ın bir kulunu, günahlarına ve inkârına rağmen dünyevî nimetlerle donatması, dileklerini kabul etmesi ve ona olağanüstü hâller göstermesidir⁴. Ancak bu durum, o kulun daha büyük bir azaba sürüklenmesi, inkârının artması ve gafletinin derinleşmesi içindir⁶.

İstidrâcın temelinde, görünüşte bir lütuf gibi duran ancak aslında bir imtihan ve helake sürükleme olan ilahî bir işleyiş vardır. Hadîs-i şerîfte belirtildiği üzere, "Allah'ın, kuluna günahlarına rağmen sevdiği dünyalıkları verdiğini görürsen, bil ki bu istidrâctır"². Bu, kâfirlerden ve fâsıklardan zuhur eden harikulâde olayların, onların inkârlarını artırması ve azaba yaklaşmalarına sebep olmasıdır⁷. Örneğin, Hint fakirleri ve Tibet lamaları gibi kişilerden meydana gelen olağanüstü hâller, şeriat dilinde istidrâc olarak kabul edilir, zira onların gözlemleri vehmî yanılgılar ve İblisî telkinlerle karışıktır⁸. Bu tür durumlar, kalbini Hakk'ın dışındaki şeylere adayanlar için bir belâ ve azap hükmündedir⁹. İstidrâc, ilahî bir celâl tecellisidir ve neticesi belâ ve azaptır¹⁰.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1İstidrâc
  2. 2Zümer Sûresi, s. 85“Bu "farkında olmadan geliş", tasavvufta " istidrâc " ve " mekr-i ilâhî " kavramlarıyla îzâh edilir. İstidrâc, nîmetin şükre vesîle olmak yerine gafletin derinle”Oku
  3. 3Bakara Dosyası, s. 292“İSTİDRAC : Derece derece yükselmeyi isteyiş. Ist: Hakkı ve hakiki değeri olmadığı halde ve kabiliyetsizliğine rağmen bir kimsenin kesret-i nimete mazhar olması ”Oku
  4. 4Mesnevî Cilt 5 · Beyit 463 (s. 134)“Ne kadar senin tahtın ve mülkün ve tacın olsa da, onun dışı olan her şey senin istidrâcındır (Allah'ın rahmetinden uzaklaşıp azaba yaklaşma). “İstidrâc”, Allah'”Oku
  5. 5Mesnevî Cilt 13 · Beyit 4350 (s. 141)“İstidrâc: Derecelendirme, derece derece ilerleme. İstidrâcât: İstidrâclar. İstidrâk: Önceden, peşinen görme; bir yanlış anlamayı düzeltme. İstifâ: Ele geçirme, ”Oku
  6. 6Mesnevî Cilt 11 · Beyit 1394 (s. 456)“Bu da iki türlüdür: Ya “istidrâc” olur veyâhud “sihir”: vâsıtasıyla olur. “İstidrâc”, ba'zı münkirlerden murâdları üzerine zuhür edip inkârlarının tezâyüdüne se”Oku
  7. 7Mesnevî Cilt 11 · Beyit 1394 (s. 456)“Bu da iki türlüdür: Ya “istidrâc” olur veyâhud “sihir”: vâsıtasıyla olur. “İstidrâc”, ba'zı münkirlerden murâdları üzerine zuhür edip inkârlarının tezâyüdüne se”Oku
  8. 8Mesnevî Cilt 7 · Beyit 65 (s. 38)“Fakat onların gözlemleri vehmî yanılgılar ve İblisî telkinlerle karışık olduğundan, keşifleri muteber değildir ve onlardan ruhanî kuvvetleri sebebiyle meydana g”Oku
  9. 9Mesnevî Cilt 5 · Beyit 463 (s. 134)“Ne kadar senin tahtın ve mülkün ve tacın olsa da, onun dışı olan her şey senin istidrâcındır (Allah'ın rahmetinden uzaklaşıp azaba yaklaşma). “İstidrâc”, Allah'”Oku
  10. 10Mesnevî Cilt 5 · Beyit 463 (s. 134)“Ne kadar senin tahtın ve mülkün ve tacın olsa da, onun dışı olan her şey senin istidrâcındır (Allah'ın rahmetinden uzaklaşıp azaba yaklaşma). “İstidrâc”, Allah'”Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.