Kâb-ı Kavseyn hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?

Kâb-ı Kavseyn, tasavvufî sülûkun en yüksek mertebesi olup, sâlikin nefs mertebelerini aşarak ulaşabileceği bir hâldir. Bu hâl, Hz. Peygamber'in mîrâcında Hakk'a en yakın olduğu "kurb-ı ilâhî" mertebesidir¹. Necm Sûresi'nin 9. âyetinde geçen "iki yay arası kadar veya daha yakın oldu" ifadesi, bu yakınlığın tarif edilemezliğini vurgular. Tasavvufî geleneğe göre, bu "iki yay"dan biri "vücud-ı vâcib" (Hakk'ın zorunlu vücudu), diğeri ise "vücud-ı mümkin" (yaratılmış vücud) olarak açıklanır ve Hz. Peygamber'in mertebesi bu iki vücudun tam ortasında bir kavşak noktasıdır. "Ev ednâ" (veya daha yakın) ifadesi ise, Hakk ile Hz. Peygamber arasında mesafenin olmadığını, yani "mesâfesizliğin mesâfesi"ni ifade eder.

Kâb-ı Kavseyn hâline ulaşmak için sâlikin yedi nefs mertebesini (Emmâre, Levvâme, Mülhime, Mutmainne, Râdıye, Mardiyye, Sâfiye/Kâmile) aşması gerekmektedir. Bu mertebelerden her biri, bir alt mertebenin zulmeti aşılmadan üstteki hâlin yaşanamayacağı bir sıra takip eder. Örneğin, nefs-i Mutmainne mertebesi, sâlikin kalbinin sâkinleştiği ve Hakk'la huzura erdiği dördüncü basamaktır. Ancak Kâb-ı Kavseyn, nefs-i Sâfiye/Kâmile mertebesi ile ilişkilendirilen, saflaşmış ve arınmış nefsin son basamağıdır². Bu hâl, Ahadiyyet mertebesi ile de bağlantılıdır ve "hiçlik" (0) dairesi olarak ifade edilir. İnsân-ı Kâmil'in içinde Hakk'ın, dışında halkın zuhur ettiği bu mertebe, tarikat mertebesi itibarıyla "ne var âlemde, o var Âdem'de" sözüyle insanın kendi içinde Kâb-ı Kavseyn'i araması gerektiğini gösterir. Bu, aşk ile zâhirden bâtına urûç ederek "Kab-ı Kavseyn" dairesini tamamlamakla mümkündür.