Kâb-ı Kavseyn kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?

Kâb-ı Kavseyn, tasavvufî literatürde Hz. Peygamber'in Mi'rac'da ulaştığı ilâhî yakınlık mertebesini ifade eder². Bu mertebe, Necm Sûresi'nin 1-18. ayetlerinde anlatılan Mi'rac olayının zirve noktasıdır ve 9. ayetteki "iki yay arası kadar veya daha yakın oldu" ifadesiyle somutlaşır. Tasavvufun en yüksek vâsıllık makâmı olarak kabul edilen Kâb-ı Kavseyn, Hak ile Hz. Peygamber arasındaki mesafesizliği vurgular; "ev ednâ" (veya daha yakın) ifadesi, bu yakınlığın "iki yay arası" tanımının bile ötesinde, tarif edilemez olduğunu gösterir.

Bu kavramın Fusûsu'l-Hikem'deki yeri, Muhammediyye Fassı'dır. Bu fass, Kâb-ı Kavseyn'in mahbûbiyyet ve ferdiyyet mertebelerini işler. Klasik tasavvufî yorumda "iki yay", biri "vücud-ı vâcib" (Hak'ın zorunlu varlığı) diğeri ise "vücud-ı mümkin" (halk edilmiş varlık) olarak açıklanır. Hz. Peygamber'in mertebesi, bu iki yay arasında bir kavşak noktası, yani vücud-ı vâcib ile mümkinin tam ortasıdır. Kâb-ı Kavseyn, aynı zamanda "hiçlik" (0) dairesi olarak da nitelendirilir ve Ahadiyyet mertebesi ile ilişkilendirilir; bu mertebe, bir yönüyle hadis (halk edilmiş) âlemleri, diğer yönüyle ise kadim (ezelî) bâtın âlemi temsil eder¹. Bu dairesel ifade, Kur'ân-ı Kerim'in zâhir ve bâtın yönlerini de belirtir³.