Kadere rızâ, başa gelen her şeye katlanmak ve itiraz etmemek midir?
Hayır; tasavvufta rızâ, körü körüne katlanmak değil, "kazâ" (ilâhî hükmün bütünü) ile "makzî" (kaza olunmuş münferit hâdiseler) arasındaki ince farkı idrâk edip kazânın geneline gönülden râzı olmaktır¹. Sabır da tahkîk ehline göre Allah'a değil, Allah'tan başkasına şikâyetten nefsi alıkoymaktır; yani Allah'a niyaz ve şikâyet etmek sabırsızlık sayılmaz². İlâhî rızâ ve gazap ise kulun sâbit hakîkatinin (a'yân-ı sâbite) kabiliyet ve yatkınlığına göre kader sırrı ilmine tabidir³.
Detaylı cevap
Ayrıntı ›
Zâhir âlimleri ve tahkîke ermemiş sâlikler sabrı "başa gelen hiçbir şeyden şikâyet etmemek" şeklinde tarif etmişlerse de, muhakkikînin indinde sabrın gerçek tarifi nefsi Allah'a değil Allah'ın gayrına şikâyetten hapsetmektir; kulun hâlini Allah'a arz edip şikâyet etmesi sabırsızlık değildir².
Rızâ konusunda da iki mertebe titizlikle ayrılır: Bize "kaza olunmuş olan şeye (makzî) râzı olun" diye hitâb edilmemiştir; rızâ, bir tek olan kazânın genelinedir, onun parça parça başımıza gelen zarar ve zorluklarına (makzî bölümlerine) değil¹. Bununla birlikte bedene, mala ve yakınlara gelen imtihanlar ile çevreden gelen ezâlara isyan etmeden göğüs germek de sâliki kemâle ulaştıran bir teslimiyet terbiyesidir⁴·⁵.
Rızânın kader sırrındaki kökü ise kabiliyet ve istidâttır: İlâhî rızâ bir şeyin kemâle, mutluluğa ve rahmeti kabule yatkınlığına terettüp eder; rızâ hükmü ilme, ilim de bilinen sâbit hakîkate tabidir³. Sırr-ı kadere vâkıf olan kimse hem ıstırab hem huzur duysa da sırr-ı kaderden perdeli olandan Hakk'ın rızâsına daha yakındır; sâlik her hâlinde rızâ sınırını muhâfaza eder⁶·⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.