Kadr 1-5 ayetinin merkezî tasavvufî kavramı nedir?

Kadr Sûresi'nin ilk ayeti olan "İnnâ enzelnâhu fî leyletil Kadr" (Muhakkak ki: Biz onu Kadr gecesinde indirdik)², Kur'ân'ın nüzûlünü ve bu gecenin önemini vurgular. "Kadr gecesinin ne olduğunu sana ne şey bildirdi? Kadr gecesi, bin aydan hayırlıdır"² ayetleri, bu gecenin müstesna değerini ve mertebesini ortaya koyar. Tasavvufî bakış açısıyla, bu "kadr" kelimesi sadece bir zaman diliminin faziletini değil, aynı zamanda varlık mertebelerinin ve her bir varlığın kendine özgü değerinin idrâkini de içerir.

Necdet Ardıç'ın irfan geleneğinde, peygamberlerin mertebelerini tespit etmenin, kişinin kendi mertebesini bilmesi için gerekli olduğu ifade edilir¹. Bu, tasavvuftaki Hazarât-ı Hamse kavramıyla ilişkilendirilebilir. Hazarât-ı Hamse, varlığın Hak'tan halka doğru tenezzül eden beş ana mertebesini ifade eder: lâ-taayyün, ahadiyyet, vâhidiyyet, âlem-i ervâh-misâl ve âlem-i şehâdet. Her bir mertebenin kendine özgü bir "kadr"i, yani değeri ve konumu vardır. Kadr Sûresi'ndeki "melekler ve rûh, Rab'lerinin izni ile her bir emrden iniverir"² ifadesi, bu mertebeler arası tenezzülâtı ve ilâhî emirlerin her bir mertebede tecellî edişini akla getirir. Rûh, tasavvufta nûr-u Muhammedî, hayât-ı sermedî ve ilm-i ledün ile irtibatlıdır ve rûhâniyyet seviyesinde müşâhede gibi kazançlar elde edilir. Bu iniş, tan yeri ağarıncaya kadar bir selâmettir², yani ilâhî tecellîlerin kesintisiz devam ettiğini gösterir. Dolayısıyla, Kadr Sûresi'nin merkezî tasavvufî kavramı, varlık mertebelerinin ve her bir varlığın ilâhî plandaki kadrinin, yani değerinin ve konumunun idrâkidir.