İçeriğe atla

Kalp Gözü kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?

Kavram-Fass Eşleşmesi0 görüntülenme6 kaynak
Kısa cevap

Kalp gözü kavramı, Fusûsu'l-Hikem'de doğrudan belirli bir Fass ile ilişkilendirilmemekle birlikte, Mûseviyye Fassı'nda Hızır kıssası üzerinden basîret ve iç görüş melekesiyle ilişkilendirilir. Zira Hızır'ın zâhirî gözün ötesindeki hakikatleri görmesi, kalp gözünün işleyişine bir remiz olarak sunulur. Ayrıca, İsmail Fassı'nda geçen mârifet-i Rabbâniyye ve teslim-rıza eksenindeki hakikatleri idrâk etme yeteneği de kalp gözünün fonksiyonlarıyla örtüşür¹. Kalp gözü, zâhirî gözün yetmiş kat daha fazla gördüğü, hakikat cennetinin kapısı olan ve gayb âlemine açılan bir iç idrâk melekesidir²·³·⁴.

Detaylı cevap

Kalp gözü, tasavvufta 'ayn-ı kalb' veya 'basîret' olarak adlandırılan, sâlikin görünmeyeni gören iç görüş melekesidir. Bu meleke, fizikî gözün sınırlarının ötesindeki hakikatleri, yani Hakk'ı, esmâî tecellîleri ve gayb âlemini idrâk etme yeteneğidir. Kur'an-ı Kerim'de Hac Suresi 46. ayette geçen "gözler değil, sînelerdeki kalpler kör olur" ifadesi, kalp gözünün önemine işaret eder. Mesnevî-i Şerîf'te belirtildiği üzere, kalp gözü akıl gözünden yetmiş kat daha fazla görür ve zâhirî gözler onun artıklarıyla yetinir; yani zâhirî gözler, görmede kalp gözünün kuvvetine muhtaçtır².

Kalp gözünün açılması, sâlikin nefsinin perdelerinin incelmesiyle başlar ve dört kademede gerçekleşir: uyanış, keşf, müşâhede ve fenâ. Bu süreçte kalp, kötü huylardan arınma (tezkiye) ve Hak ile sürekli bağ kurma (zikr-i kesîr) ile nurlanır. Kalp, tecellî-i ilâhînin ilk kapısı olup, huşû, sekîne, muhabbet gibi hâllerin zâhir olduğu yerdir. Âriflere göre kalp, hakikat cennetinin kapısı ve paha biçilemez bir cevherdir⁴. Cem'in kadehi olarak nitelendirilen kalp, sevinç ve üzüntünün durağıdır; dünyayı görmek isteyen kişi, bütün eşyayı kalbinde görebilir⁵. Bu nedenle, gayba ait olan kalp gözünün açılması ve onun ön görücülüğünden faydalanılması istenir⁶.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1İsmail Fassı
  2. 2Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7 · s.316“Özellikle gönül gözü ki, o yetmiş kattır ve bu iki his gözü onun hüşe-çinidir (artıklarını toplayıcısıdır). "Özellikle kalp gözü ki, o göz akıl gözünden yetmiş ”Oku
  3. 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4 · s.1457““Senin gözün uyanık ve kalbin uykuda uyumuştur. Benim gözüm uyumuş, kalbim kapı açmaktadır!” “Ey cismanî, senin gözün uyanık ve görünenin faaldir; fakat kalbin ”Oku
  4. 4Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3 · s.1912“Ey himmeti zâhir ilme bağlı olan kimse, sana nazaran kalp bir duvar gibi kesîftir; ona yansıyan mehtâbların nûrunu göremezsin. Hâlbuki âriflere nazaran mehtâbla”Oku
  5. 5Kelime-i Şuaybiyye · s.3“مستقر نشاط و غم دل ِ تستن که جام ِ جم دل ِ تستبیقین د &10024; Yakînen bil ki, Cem'in kadehi dedikleri senin kalbindir. Sevinç ve üzüntünün durağı senin kalbindi”Oku
  6. 6Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8 · s.1587“Gayba ait olan kalp gözünün açılmasını iste ve bu gözün ön görücülüğünden faydalan! Bu gidişten ve bu cüz'î aklın rehberliğinden git, bizar ol! Gayba ait olan k”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.