Kesret nedir?

Kesret, âlemin gözle görünen, sayısız varlık ve çeşitlilikle dolu yüzüdür¹. Bu çokluk, vahdetin (birliğin) karşıtı olarak algılansa da, tasavvufî anlayışta vahdetin açılmış hali, yani ilâhî birliğin farklı biçimlerde tecellî etmesidir². Her bir varlık, kesretin bir parçası olmasına rağmen, özünde yine vahdeti barındırır.

Kesretin idrâki, sâlikin mânevî yolculuğunda farklı mertebelerde gerçekleşir. İlk aşamada kesret, "hayalî kesret" olarak algılanabilir; bu, şeriatın kesreti veya kesretin kesretidir ki, Hak'tan uzak bir çokluk algısıdır⁶. Ancak tarikat, hakikat ve mârifet mertebelerinde kesret, vahdetin kesretleri olarak anlaşılır; yani tekliği izah eden, bulunduğu mertebenin vahdetini bildiren sohbet ve yazılardır⁶.

Kâmil insanlar, kesrette vahdeti ve vahdette kesreti müşâhede ederler⁷. Bu, zeytin örneğinde olduğu gibi, tek tek zeytinlerin sıkılmasıyla elde edilen özün (vahdet) yine de zeytinlerin çokluğundan (kesret) gelmesi gibidir⁸. Bu mertebede, kesretin cehli değil, irfaniyeti söz konusudur⁵. Vahdetten kesrete gelmek ve kesretten vahdete geçmek, kâmil insanın iki yolu da kullanabilme yeteneğidir⁷. Bu idrâk, Hakk'ın varlığının özümüzde olduğunu, ancak kesretimiz itibarıyla müstakil varlıklar olduğumuzu anlamayı sağlar⁵.

İlâhî ahadiyetin iki çeşidinden biri olan "kesret ahadiyeti", Allah'ın eserlerini bizde göstermek için bize talip olan isimleri itibarıyla olan ahadiyettir. Bu kesret, akıl mertebesinde olan nispetlere ait bir kesrettir; birçok isimle adlandırılan şeyin tek bir Zât olmasıdır⁹. Böylece, kesret içinde dahi Hak'ın birliği ve tekliği idrâk edilir.