Kibir nedir?
Kibir, tasavvufta kalbin en büyük hastalığı ve sülûkun en büyük engeli olarak tanımlanan, kişinin kendini başkalarından üstün görmesi ve büyüklenmesi hâlidir. Bu hâl, kişinin güzel amellerini kendinden bilmesiyle tezahür eder ve Hakk'ı ve hakikati kabule engel olan en kötü kibir türüdür¹. Kur'an-ı Kerim'de Kâf suresi 33. ayetteki "inneke izâ ke'l-müstekbirîn" (sen büyüklenenler gibi olursun) ifadesi kibrin asıl mesnedini oluştururken, İblis'in "ben ondan hayırlıyım" (A'râf 12) sözü kibrin ilk tezahürü ve iblisî bir sıfat olarak kabul edilir. Hadis-i şerifteki "kalbinde zerre kadar kibir olan cennete giremez" (Müslim) ifadesi ise kibrin tehlikesini açıkça ortaya koyar. Kibir, özden gaflet olup² ve sâlik için öldürücü bir zehir gibidir³.
Detaylı cevap
Kibir, tasavvuf ahlâkında ana hastalıklar tasnifinin başında yer alır ve sâlikin manevî ilerlemesini durduran temel bir engeldir. Kibrin en kötü şekli, kişinin Hakk'ı ve hakikati kabule engel olan türüdür¹. Kibir, kişinin kendisini başkalarından üstün görmesi, güzel işlerini ve amellerini kendinden bilmesiyle ortaya çıkar¹. Bu durum, özden bir gaflet hâli olarak da ifade edilir; buzun güneşten gafleti gibi donmuş bir hâldir². Kibir, makam ve mal arayışına iter; zira makam ve servet, kibrin parlamasını sağlayan tezek ve gübre mesabesindedir⁴. Bu nedenle kibir ve azamet, makam ve mal peşinden koşar⁴. Tasavvufta kibir, öldürücü bir zehir olarak kabul edilir ve insanı helake sürükler³. Kulun kibir ve azameti kendisinin âfetidir; kemâl ise tevazudadır⁵. Kibrin kokusu, hırs ve tamah kokusu gibi söz söylemekle ortaya çıkar ve şer'î firaset ile idrak edilebilir⁶. Sâlikin bu hastalıktan kurtulması için kibir elbisesini üzerinden çıkarıp, öğrenme vaktinde alçakgönüllülük elbisesi giymesi öğütlenir⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Bir Sâlikin Seyr Yolu Hikâyesi (Cilt 1) · s.21“KİBİR – UCUB Kibir insanın kendisini başkalarından üstün görmesi, güzel işlerini ve amellerini kendinden bilmesi demektir. Kibrin en kötüsü Hakk’ı ve hakikati k”Oku
- 2Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9 · s.2019“Bu kibir nedir? Özden gaflettir. &10024; 1941. Bu kibir nedir? Özden gaflettir. Buzun güneşten gafleti gibi donmuştur. "Lübâb", her şeyin halis ve seçkin kısmı;”Oku
- 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8 · s.948“Bu kibir ki vardır, onu öldürücü zehir bil; zehir dolu şaraptan o ahmak sarhoş oldu. 2735. Bu kibir ki vardır, öldürücü zehir bil; zehir dolu olan şaraptan o ah”Oku
- 4Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9 · s.2026“Kibir, bu sebeple makam ve mal ister. &10024; 1947. Kibir, bu sebeple makam ve mal ister. Çünkü külhanın (hamam ocağının) olgunluğu tezekledir. Yani, kibir külh”Oku
- 5Kelime-i Şîsiyye · s.262“Örneğin, kulun kibir ve azameti kendisinin âfetidir; kemâl ise tevazudadır; bu sebeple onun hak ettiği şey, bu durumda zillettir. Cebbâr ismi, o kulun maruz kal”Oku
- 6Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5 · s.170“Kibir kokusu, hırs kokusu ve tamah kokusu, söz söylemekle soğan gibi gelir. 168. Kibir kokusu ve hırs kokusu ve tamah kokusu, söz söylemekle soğan gibi gelir. &”Oku
- 7Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9 · s.1161“Kibir libâsını tenden dışarıya çıkar, öğrenmek vaktinde zillet libâsı giy! &10024; 1059. Kibir elbisesini bedenden dışarı çıkar, öğrenme vaktinde alçakgönüllülü”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.