Lâhût kavramının zâhir-bâtın mertebeleri nelerdir?

Lâhût, tasavvufta vücud mertebelerinin en üstü olarak kabul edilir ve ilâhî mertebeyi, ulûhiyyet âlemini ifade eder. Bu mertebe, zâhir ve bâtın mertebeleriyle iç içe geçmiştir. Zâhir âlem açısından bakıldığında, "elif-lâm-mim" harfleri zâhir âlemin koordinatlarını temsil ederken, "lâm" harfi özellikle lâhût koordinatını işaret eder¹·²·⁵. Bu durum, lâhûtun zâhir âlemdeki tezahürlerin ve oluşumların temel bir unsuru olduğunu gösterir. İnsanın iki gerçek yüzü olduğu gibi, bir tarafı Hakka, diğer tarafı halka bakar; bâtından alınan ilim zâhire aktarılır⁶·⁷. Bu bağlamda lâhût, Hakîkat mertebesi olarak, ceberût ile lâhût arasındaki her tavrı kapsar⁴.

Bâtın mertebesinde ise lâhût, idrak edilemeyen, gizli ve geniş bir âlemi temsil eder. "Elif-mim-nun" harfleri bâtın âlemin koordinatları olarak kabul edilir²·³. Zâhir âlemin genişliği ne kadar olursa olsun, bâtın âlemin ondan daha geniş olduğu belirtilir³·⁵. Bu durum, "Ben semavat ve arza sığmam ama mü'min kulumun gönlüne sığarım" hadisiyle açıklanır; bu, insanın surette küçük bir âlem olmasına rağmen bâtında büyük bir âlem olduğunu vurgular³·⁵. Bâtın, müşahede edilemeyen ancak idrak edilen bir mertebedir; beş bâtınî duyu ile idrak edilir⁸·⁹. Lâhût, Hak'ın kendi zâtının mertebesi olarak, tenzîh-i mutlakın menşeidir ve ne idrak edilir ne de sınırlandırılır, sadece nefyle bilinir. Bu, lâhûtun bâtınî yönünün derinliğini ve erişilmezliğini ortaya koyar.