Lâhût ve Ceberût'u birlikte düşünmek hangi Fass üzerinden anlaşılır?

Tasavvufta vücud mertebeleri beşli bir sıralama ile ifade edilir: Lâhût, Ceberût, Melekût, Misâl ve Nâsût¹. Lâhût, bu sıralamanın en üstünde yer alan, Hakk'ın zâtına ait ilâhî mertebedir ve idrâk edilemez, ancak nefyle bilinir¹. Ceberût ise lâhûtun hemen altında, esmâ ve sıfatların tezahür ettiği, akl-ı evvel ve rûh-ı a'zam mertebesidir¹. Bu iki mertebe arasındaki ilişki, "Lâm" harfinin lâhûtu, "Elif" harfinin ise ahadiyyetin sıfat mertebesindeki temsilcilerini ifade etmesiyle açıklanır. "Lâm"da şedde ile lâhût tecellisi şiddetlendirilerek "İllâ" kelimesi oluşur; bu durum, sıfatların âlem-i mülke inişi sırasında kendi başlarına hareket etmemeleri, saltanatın yalnızca Allah'a ait olduğu uyarısını içerir²·³.

Nâsût ile Melekût arasındaki her tavır şerîat, Melekût ile Ceberût arasındaki her tavır tarîkat, Ceberût ile Lâhût arasındaki her tavır ise hakikattir⁵. Bu, sâlikin seyr ü sülûkünde katettiği mertebeleri ve bu mertebelerdeki idrak farklılıklarını gösterir. İnsan-ı Kâmil, "Lâm"ın temsil ettiği lâhût âlemini idrak ederek ve "Mim"in secdeye varmış haliyle Rabbine tevazu göstererek bu mertebeleri yaşantısına yansıtır⁴. Bu bağlamda, lâhût ve ceberûtun birlikte anlaşılması, Hakk'ın bütün varlıkta zuhurunun ve özellikle İnsan-ı Kâmil'deki varoluşunun, sıfat ve zâtıyla birlikte diğerlerinin üstünde olmasının bir ifadesidir⁵. Fusûsu'l-Hikem'de doğrudan bu iki mertebenin birlikte ele alındığı özel bir Fass belirtilmemekle birlikte, İsmail Fassı'nda mârifet-i Rabbâniyye ve Rabb-ı hâs gibi konuların işlenmesi, bu mertebelerin idrakine dair genel bir çerçeve sunar (İsmail Fassı).