Lokmâniyet mertebesi ne anlama gelir?
Lokmâniyet mertebesi, tasavvufta hikmet ve ihsan sahibi olma hâlini ifade eden bir makamdır. Bu mertebe, kişinin zâhirî ve bâtınî varlığının, yani hem kesif bedeninin hem de lâtif gönlünün eğitilmesiyle ulaşılan, bilgelik ve hayırla dolu bir hâldir. Lokman Sûresi'ndeki Hz. Lokman kıssasından ilhamla adlandırılan bu mertebe, Allah'ın "Latîf'tir, Habîr'dir"¹ sözüyle de bağlantılı olarak, ilâhî lütuflara mazhar olmayı ve Hak'tan gelen bilgiyi anlamayı içerir. Sâlikin kazancının ve lokmasının helal ve temiz olmasına dikkat etmesi, bu mertebeye ulaşmada önemli bir adımdır².
Detaylı cevap
Lokmâniyet mertebesi, ismini Kur'ân-ı Kerîm'de zikredilen Hz. Lokman'dan alır. Hz. Lokman, "bilge" ve "hikmet sahibi" anlamlarına gelen Arapça bir kökenden gelmektedir³. Bu mertebe, hikmet verilen kimseye "hayr-ı kesîr" (çok hayır) verildiği için, kişinin hayır sahibi olmasını ifade eder⁴·⁵·⁶. Bu hayır ise, üç mertebesi olan ihsandır⁴. İnsan oğlunun zâhir ve bâtın olmak üzere iki hâli olduğu gibi, lâtif gönül evlâdı ("Veled-i kâlp") ve kesif bedenli evlâdı vardır; bu iki neslin de eğitilmesi Lokmâniyet mertebesinin gereğidir³.
Bu mertebede, "ma'lûm" (bilinen) kavramı "şey"den daha geneldir ve "şey"in ilk mertebesi "bilinen"in ikinci mertebesinden başlar; "şey"in ikinci mertebesi ise yoğun şehadet âlemidir⁷. Bu durum, Lokmâniyet mertebesinin bilginin derinliklerine inme ve hakikatleri idrak etme yönünü vurgular. Sâlikin bu mertebede dikkat etmesi gereken önemli hususlardan biri de kazancının ve lokmasının helal ve temiz olmasıdır. Haram veya şüpheli lokmalar, manevi dünyası için zehir hükmünde olup, ihlâs ve samimiyetini yitirmesine, kalbini örten perdeler oluşmasına neden olur. Helal ve tayyib lokmalar ise kalpte nurun, güzel söz ve fiillerin zuhur etmesine yol açar². Bu, Lokmâniyet mertebesinin sadece teorik bir bilgi değil, aynı zamanda amelî bir yaşam biçimi olduğunu gösterir.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Kelime-i Lokmâniyye · s.160“Yüce Allah, Lokman'ın sözünü, dediği gibi, anlam üzere hikâye etti; çünkü "Allah Latîf'tir, Habîr'dir" sözü, Lokman'ın sözünden değildir. Eğer Lokman bu sözü sö”Oku
- 2Bir Sâlikin Seyr Yolu Hikâyesi (Cilt 1) · s.32“. ----------------------------- LOKMA TEMRİNİ Sâlikin tasavvufi terbiyesinde dikkat etmesi gereken önemli hususlardan biri de kazancının ve lokmasının helal ve ”Oku
- 3Lokmân Sûresi · s.77“------------------ Görüldüğü gibi bu Ayet-i kerime de Rahmaniyet mertebesi tarafından “lokman” mertebesinden tarif, anlatım ve bilgi verilmesidir. Lokman hakkın”Oku
- 4Kelime-i Lokmâniyye · s.2“Lokman hikmet sahibidir; ve hikmet verilen kimseye çok hayır verilmiş olduğu için o hayır sahibidir; ve hayır ise, ihsandır; ve ihsanın üç mertebesi vardır: Lok”Oku
- 5Lokmân Sûresi · s.5“Lokman hikmet sahibidir; Hikmet verilen kimseye hayr-ı kesir verildiği için yani çok hayır verilmiş olduğu için o sahib-i hayırdır aynı zamanda ve hayır ise, ih”Oku
- 6Lokmân Sûresi · s.67“(191) sayılı terzi Baba Füsûsu’l hikem şerhi lokman Fass’ından sayfa-149- (faydalı olur düşüncesiyle küçük bir aktarım daha yapalım. İz--T-B- ------------ "Ve h”Oku
- 7Kelime-i Hârûniyye · s.247“Fass-ı Lokmânî’de îzâh olunduğu üzere “ma’lûm”, “şey”den eammdır; &10024; Lokman Fassı'nda açıklandığı üzere "bilinen", "şey"den daha geneldir; &10024; Lokman F”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.