Lübbü'l-Lübb (Özün Özü) ve Kelime-i Tevhîd'in tasavvufî dilleri arasındaki fark nedir?

Lübbü'l-Lübb (Özün Özü), tasavvufî bir eser olup, Osmanlıca'dan yeni Latin alfabesine çevrilerek günümüz okuyucusunun istifadesine sunulmuştur¹. Bu eser, hadîs-i kudsîler ve İnsân-ı Kâmil gibi tasavvufun temel konularına dair geniş ve faydalı bilgiler içerir¹. Eserin kendisi, tasavvufî izahlar sunan bir metin olarak, mârifet dilinin bir tezahürüdür; yani irfan ve tasavvuftaki bâtınî hakikatleri ehl-i Hak'ın zevkle bildiği şekilde aktarır.

Kelime-i Tevhîd ise "Lâ ilâhe illâllâh, Muhammedun Resûlullâh" cümlesidir ve "Allah'tan başka ilâh yoktur, Muhammed Allah'ın resûlüdür" anlamına gelir. Tasavvufta bu kelime, sâlikin bütün zikirlerinin temeli ve Hak'a yönelişin asıl ifadesidir. Kelime-i Tevhîd'in tasavvufî dilleri, her tasavvufî kavramda olduğu gibi, üç katmanda incelenir:

1. Lugat Dili: Kelime-i Tevhîd'in sözlük anlamı, yani "Allah'tan başka ilâh yoktur" ifadesinin zâhirî mânâsıdır.
2. Akâid Dili: Kelâm ve fıkıh ilmindeki tanımıdır; ehl-i sünnet itikadında Allah'ın birliğini ve Muhammed'in (s.a.v.) peygamberliğini ifade eden iman esasıdır. Kelime-i Tevhîd tek başına zikrin temeli iken, "Muhammedun Resûlullâh" ile birlikte şehâdet kelimesi olarak imanın temeli olur.
3. Mârifet Dili: İrfan ve tasavvuftaki bâtınî hakikatidir. Bu mertebede Kelime-i Tevhîd, sâlikin sülûkunun iki ana adımını ifade eder: "Lâ ilâhe" ile Hak'tan başka bütün varlık iddialarının nefyi (yok edilmesi) ve "illâllâh" ile Hak'ın ispatı. Bu, kalbin mâsivâdan temizlenip Hak ile doldurulmasıdır. Kelime-i Tevhîd'in yedi mertebesinden biri olan tevhîd-i akâidî kalben inanmayı ifade ederken, mârifet dili bu inancın ötesinde, kalbin bâtınî hakikatleri idrak etmesidir (K1-27, Kalp Gözü, Basîret).

Dolayısıyla, Lübbü'l-Lübb tasavvufî hakikatleri açıklayan bir eserken, Kelime-i Tevhîd bu eserde veya genel tasavvufî öğretide mârifet diliyle açıklanan temel bir kavramdır.