Lûtiyye Fassı'nda esas olarak hangi mesele ele alınır?

Lûtiyye Fassı, tasavvufî düşüncede önemli bir yer tutan a'yân-ı sâbite kavramı üzerinden kader ve hidayet meselesini inceler. A'yân-ı sâbite, Hak'ın ilminde ezelden beri var olan ve değişmeyen hakikatlerdir; yani her şeyin ilâhî ilimdeki sabit özleridir. Fass'a göre, bir kimsenin kalbi ezelde iman nuruyla aydınlanmışsa, o kişi bu görünen âlemde de mümin olarak ortaya çıkar. Aynı şekilde, ilâhî ilimde hakikatinin hidayete yatkınlığı olmayan kimseler de bu âlemde hidayetle zuhûr etmezler¹. Bu durum, "yapılmamış/verilmemiş istidat" olarak ifade edilen, doğuştan gelen kabiliyetlerin önemini ortaya koyar³.

Bu hususun ayrıntısı, Üzeyr Fassı'nda "Allah için kesin delil sabittir" buyurulan yerde açıklanmıştır². Bu ifade, ilâhî takdirin ve ezelî ilmin mutlaklığını vurgular. Tasavvufta cebir-ihtiyâr meselesi, "Cebir vardır ama Hak'tan değil, kulun a'yân-ı sâbitesinden kendinedir" şeklinde çözümlenir (Cebir ve İhtiyâr). Dolayısıyla Lûtiyye Fassı, kişinin kaderinin ve hidayetinin, ilâhî ilimdeki ezelî hakikatine bağlı olduğunu, bu hakikatin ise kulun kendi a'yân-ı sâbitesinden kaynaklandığını ortaya koyar. Bu bağlamda, resûl ve vârislerin tebliğ yönünden ancak teklifî emre hizmet ettikleri, irâdî emre değil; bu konunun ayrıntısının da Ya'kūb Fassı'nda olduğu belirtilir⁴.