Melekût ile Nâsût arasındaki fark nedir?

Nâsût, tasavvufî vücud mertebeleri sıralamasında en alt mertebe olup, "insânlık âlemi" veya "beşeriyet mertebesi" olarak tanımlanır. Bu mertebe, maddî ve cismânî insanın mahallidir ve görünür dünyaya bakan veçhedir. Kıyâme Suresi'ndeki "insan başıboş bırakılacağını mı sandı?" (Kıyâme 36) ayeti, nâsûtun gâyesiz olmadığını vurgular. Nâsût, sınırlı (mahdûd) olmasına rağmen, esmâî tecellîlerin bütününe açık olduğu için "açılabilir" bir yapıya sahiptir ve üst mertebelerin (lâhût, ceberût, melekût, misâl) bütün ahkâmını câmi olan "sûret-i tâmme"yi taşır.

Melekût ise "mülk-i a'lâ" veya "melâike âlemi" olarak bilinen ruhânî mertebedir. Bu âlem, ruhânî varlıkların, yani melâikenin ve soyut akılların mahallidir. Yâsîn Suresi'ndeki "her şeyin melekûtu O'nun elindedir" (Yâsîn 83) ayeti, melekûtun asıl menşeidir. En'âm Suresi'nde Hz. İbrâhîm'e "göklerin ve yerin melekûtunu gösterdik" (En'âm 75) ifadesi, melekûtun beş duyu ile değil, keşif yoluyla idrâk edilebileceğini gösterir. Melekût, ceberût ile misâl âlemi arasında yer alan orta bir mertebedir ve melâikenin hiyerarşik bir düzen içinde farklı vazîfelerle donatıldığını gösterir.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde belirtildiği üzere, bazı varlıklar melekûtî (melekût âlemine ait) iken, bazıları nâsûtîdir (nâsût âlemine ait)². Örneğin, misâl ve berzah âlemine ait olanlar melekûtî, unsurlara ait kuvvetler ise nâsûtîdir². Peygamberlerin ve evliyânın ruhları ise hem melekûtî hem de nâsûtî mertebeleri kapsayan küllî beşer ruhlarıdır². Âdem'e secde etmekle yükümlü olanlar melekûtî ve nâsûtî olanlardır; yüce meleklerin Âdem ile ilişkileri olmadığından secde etmekle yükümlü olmamışlardır². Bu durum, melekût ve nâsût arasındaki işlevsel ve mertebesel farkı açıkça ortaya koyar.