Mîrâc kavramının irfânî tanımı, akâidî tanımından nasıl ayrılır?

Akâidî tanımda mîrâc, Hz. Peygamber'e mahsus, beden ve ruhla gerçekleşen, Mescid-i Haram'dan Mescid-i Aksâ'ya (İsrâ) ve oradan Sidretü'l-Müntehâ'ya, nihayetinde Kâbe Kavseyni Ev Ednâ makamına (Necm 9) yapılan biricik gece yolculuğudur. Bu, zâhirî ve bâtınî yönleri olan, tarihsel bir mucize olarak kabul edilir. İrfânî tanım ise, bu nebevî mîrâcı "Mîrâc-ı Kübrâ" (büyük mîrâc) olarak kabul etmekle birlikte, sâlikin kendi manevî yolculuğunu "Mîrâc-ı Sugrâ" (küçük mîrâc) olarak adlandırır. Bu irfânî mîrâc, sâlikin sülûkunda yaşadığı manevî yükselişleri, özellikle namazda, zikirde ve halvette kalbinin Hak'ın huzuruna ulaşmasını ifade eder. Hadîs-i şerîfteki "es-salâtu mi'râcü'l-mü'min" (namaz mü'minin mîrâcıdır) ifadesi, bu irfânî anlayışın temelini oluşturur. İrfan ehli için mîrâc, her an yaşanan bir hâldir¹. Bu, Hz. Âdem (a.s.) ile başlayan ve Hz. Muhammed (s.a.v.) ile kemale eren ilahî tefekkür ve yükselişin bir devamıdır³. İrfânî mîrâc, kulun bedensel varlığının Hak varlığına dönüşmesi ve kulun bu mertebede Hak sıfatlarıyla ortaya çıkmasıyla gerçekleşir². Bu, nefsi tanıma ve kendi sınırını bilerek sözlere sığmayan Hakk'a erişme⁴ yolculuğudur. İrfan sahibi kişiler, bu mîrâcın meyveli ağaçlarıdır⁵.