Mîrâc kelimesinin tasavvuftaki anlamı nedir?

Mîrâc kavramı tasavvufta iki ana veçheyle ele alınır. Birincisi, Mîrâc-ı Nebevî'dir ki, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) Mescid-i Harâm'dan Mescid-i Aksâ'ya ve oradan da göklere, Sidretü'l-Müntehâ'ya, nihayetinde ise Kâbe Kavseyni Ev Ednâ makâmına yaptığı, hem bedenle hem ruhla gerçekleşen biricik gece yolculuğudur. Bu mîrâc, İsrâ Sûresi'nin ilk ayetiyle mesnedini bulur ve zâhirî olduğu kadar bâtınî bir müşâhedeyi de içerir. Hz. Peygamber'in (s.a.v.) fiilî olarak otuzdan fazla mîrâcı olduğu da belirtilir⁵·⁶.

İkincisi ise Mîrâc-ı Sâlik'tir. Bu, sâlikin sülûkunda yaşadığı manevî yükselişleri ifade eder ve "küçük mîrâc" (mîrâc-ı sagîr) olarak da adlandırılır. Sâlikin namazda, zikirde veya halvette kalbinin Hak'ın huzuruna ulaşması bu mîrâcın bir tezahürüdür. "Namaz mü'minin mîrâcıdır" hadîs-i şerîfi³, mü'minin namaz vasıtasıyla benliğini yok sayıp Allah'a en yakın olduğu makâma ulaşmasını, yani kalben teslimiyeti idrâk etmesini vurgular². Bu, insanın Allah ile olan kesintisiz irtibatıdır ve kişinin hakikatine dönerek nefsin perdelerini aralamasıyla ilahî huzurda olduğunu idrâk etmesidir². Tasavvufta mîrâc, Kur'an içindeki ilahî hakikatleri idrâk etmek, Ef'âl âleminden Esmâ âlemine, Esmâ âleminden Sıfat âlemine ve oradan da Zât âlemine yükselmek olarak da açıklanır⁷. Bu manevî yükseliş, cismanî bir buharın semaya yükselmesi gibi değil, anne karnındaki bir ceninin doğup akıl mertebesine ulaşması gibi manevî bir gelişimdir⁸. Tasavvuf, bu mîrâc ile inançtan idrâk hâline geçmeyi, yani ölüm ya da bilimsel bekleyiş dışında bir yol sunarak inancın hikmetini görmeyi hedefler⁴.