Mübârek Geceler ile Ahadiyyet eserleri Sıfât-ı Zâtiyye kavramına nasıl farklı yaklaşır?

Mübârek Geceler'den doğrudan bir alıntı bulunmamakla birlikte, Necdet Ardıç'ın genel tasavvufî yaklaşımı ve eserleri üzerinden bir değerlendirme yapılabilir. Necdet Ardıç'ın Kelime-i Yûsufiyye adlı eserinde ahadiyyet-i zâtiyye, Hak'ın zâtının küllî olarak altı mertebesinden birincisi olarak "Lâ-taayyün", "ıtlâk" ve "zât-ı baht" mertebesi şeklinde açıklanır⁵. Bu mertebe, bütün sıfat ve niteliklerden, isim izafesinden ve hatta mutlaklık kaydından münezzehtir. Ahadiyyet-i zâtiyyeyi müşâhede eden kimse, Hak'ın âlemlerden ganî olan zâtı haysiyetiyle ebeden Hak ile olur, fakat Hak'ın sûreti, yani sıfatı haysiyetiyle O'nun "ayn"ı olmaz³. Zira sıfatlar, akıl mertebesinde olan birtakım keserâttan ibaret olup, zât-ı ahadiyyette müstehlektir⁶. İhlâs Sûresi'nde belirtilen ahadiyyet de ahadiyyet-i zâtiyyedir, yani isimlerin birliği değil, zâtın birliğidir⁷.

Sıfât-ı Zâtiyye ise, Hak'ın bizzat zâtından ayrılmaz olan sıfatlardır ve akâidde altı sıfat olarak bilinir: vücud, kıdem, bekâ, muhâlefetün li'l-havâdis, kıyâm bi-nefsihî ve vahdâniyyet. Tasavvufta bu sıfatlar, Hak'ın "şehâdet edilebilen" değil, "nefyle bilinen" sıfatlarıdır; yani "yok değildir" (vücud), "sonradan değildir" (kıdem) gibi ifadelerle idrak edilir. Tasavvuf İzâhlarında belirtildiği üzere, ahadiyyet ve vâhidiyyet zât mertebesidir, ancak vâhidiyyetin sıfat mertebesi olduğu da söylenir. Vâhidiyyetten başlayan Ulûhiyyet, yani Allahlık mertebesi, sıfât-ı zâtiyye ve sıfât-ı sübûtiyye ile tecelli eder⁸. Bu bağlamda, ahadiyyet mutlak teklik ve sıfatlardan münezzeh zâtı temsil ederken, Sıfât-ı Zâtiyye bu zâtın varoluşsal temel niteliklerini, özellikle de O'nun eşsizliğini ve bağımsızlığını vurgular. Ahadiyyet, zâtın sıfatlara muhtaç olmadığını⁹, Sıfât-ı Zâtiyye ise bu zâtın kendiliğinden var olan ve değişmez özelliklerini ifade eder.