Muhabbet kavramı hangi farklı dillerde (lugat / akâid / mârifet) ele alınır?

Tasavvufî kavramların çok katmanlı yapısı gereği, muhabbet de lugat, akâid ve mârifet olmak üzere üç farklı dilde incelenir. Bu diller, kavramın anlaşılmasında bir mertebeleşme sağlar.

Lugat dili, muhabbetin sözlük anlamını ifade eder. Bu dilde muhabbet, "sevgi" veya "dostluk" olarak tanımlanır⁴. "Vedûd" esmâ-i hüsnâdan olup, lugat mânâsı "muhabbet edici" demektir⁵. Bu, kelimenin herkes tarafından paylaşılan zâhirî mânâsıdır ve tasavvufî anlamlandırmanın temelini oluşturur.

Akâid dili, muhabbetin İslâmî ilimlerdeki, özellikle fıkıh ve kelâm ilmindeki tanımını kapsar. Bu dilde muhabbet, sâlikin Allah'a, Allah'ın da sâlike duyduğu karşılıklı sevginin adıdır. Kur'an-ı Kerim'de Mâide 54'teki "yuhibbuhum ve yuhibbûnehû" (Allah onları sever, onlar da Allah'ı severler) ayeti, bu iki yönlü sevginin mesnedidir. Bakara 165'teki "ve'llezîne âmenû eşeddu hubben lillâh" (mü'minler Allah'ı daha şiddetli severler) ayeti ise muhabbetin derinleşmiş hâline işaret eder. Bu, ehl-i sünnet itikadında kavramın yerini belirler.

Mârifet dili ise muhabbetin irfan ve tasavvuftaki bâtınî hakikatini, ehl-i Hakk'ın zevkle bildiği yönünü ifade eder. Bu mertebede muhabbet, gönül âleminde Hakk'ın varlığında ilâhî muhabbet içinde sürüp giden "münademe" olarak tanımlanır². Muhabbetin nedeni, niçini, sebebi yoktur; aslı Cenâb-ı Hakk'ın gönle ilka etmesidir⁶. Mârifet dilinde, Hakk'ın yarattığı her şeyin yerli yerinde olduğu, olayların zevk olarak yaşandığı bir idrak söz konusudur³. Bu, akâidi nakzetmeyen ancak onu aşan bir idrak seviyesidir.