Muhabbet'in İbrâhîmiyye Fassı'ndaki dayanağı nedir?

Muhabbet, tasavvuf hâllerinin en yumuşak ama en güçlü olanıdır ve hiçbir mücâhede onsuz tahammül edilemez. İbrâhîmiyye Fassı'nda muhabbetin özel bir tezahürü olan hullet, peygamberlerin makâmları arasında önemli bir yer tutar. Klasik tasnifte peygamberler arasında nübüvvet, risâlet, mahbûbiyyet ve hullet olmak üzere dört temel makâm bulunur. Hz. İbrâhîm'in "halîlullâh" olarak anılması, onun hullet mertebesine ulaştığını gösterir. Hullet, kalbin bütün gözeneklerine kadar dostluğun nüfûz ettiği bir hâldir.

Muhabbet-i Hak (Hak'ın kuluna sevgisi) ve muhabbet-i kul (kulun Hak'a sevgisi) olmak üzere muhabbetin türleri vardır. Hullet ise bu muhabbetin en üst düzeydeki tezahürlerinden biridir. Mahbûbiyyetten farkı, mahbûbiyyetin Hak'ın kulu sevmesi iken, hulletin sevenin sevdiğine karışması, dostluğun her gözeneğe nüfûz etmesidir. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî bu farkı, "dost (halîl) Hak'la içiçe oturur, mahbûb (Habîb) Hak'ın yanına oturur" beytiyle ifade eder.

İbrâhîmiyye Fassı'nda hulletin iki vechi açılır: birincisi, sâlikin Hak'a dostluğu; ikincisi ise Hak'ın sâlike dostluğudur. Hz. İbrâhîm'in yıldızı, ayı ve güneşi denedikten sonra "lâ uhibbu'l-âfilîn" (batanları sevmem) diyerek "innî veccehtu vechiye lillezî fataras-semâvâti ve'l-ard" (yüzümü gökleri ve yeri yaratan Allah'a çevirdim) demesi, onun Hak'a olan dostluğunun ve muhabbetinin derinliğini gösterir. Bu durum, muhabbetin İbrâhîmiyye Fassı'nda hullet mertebesi üzerinden nasıl bir dayanak bulduğunu açıkça ortaya koyar.