Muhyiddin İbn Arabî Muhabbet hakkında ne der?

Muhyiddin İbn Arabî'ye göre muhabbet, tasavvufî yolculuğun temelini oluşturan, hâllerin en yumuşak ama en güçlü olanıdır; zira hiçbir mücâhede onsuz tahammül edilemez. Bu muhabbet, iki yönlü bir ilişkiyi ifade eder: Muhabbet-i Hak (Hakk'ın kuluna sevgisi) ve Muhabbet-i kul (kulun Hakk'a sevgisi). Hakk'ın kuluna olan sevgisi zâtî olup, Hakk'tan kula doğru akan bir rahmet iken; kulun Hakk'a olan sevgisi kazanılan bir sevgidir ve sâlikin amelleriyle Hakk'tan mukâbele olarak gelir. İbn Arabî, bu karşılıklı sevgiye Kur'ân'dan deliller getirir; Mâide Sûresi'nin 54. ayetindeki "Allah onları sever, onlar da Allah'ı severler" ifadesi, muhabbetin bu iki yönlü yapısını açıkça ortaya koyar. Ayrıca Bakara Sûresi'nin 165. ayetindeki "mü'minler Allah'ı daha şiddetli severler" ifadesi, muhabbetin derinleşmiş hâline işaret eder. İbn Arabî'nin bu konudaki görüşleri, özellikle Fütûhât-ı Mekkiyye ve Fusûsu'l-Hikem gibi temel eserlerinde genişçe işlenmiştir¹·². Bu eserler, onun tasavvuf mâverâsının ansiklopedik kaynakları olup, muhabbet kavramını ilahî isimler, tecellîler ve velâyet mertebeleri bağlamında ele alır. İbn Arabî'nin "mahbûbiyyet" bahsi, muhabbetin bu derin mertebelerini ve Hakk'ın sevdiği kulların mertebesini açıklar. Onun anlayışında muhabbet, akıl ve irade ile birlikte işleyen kontrollü bir sevgi iken, aşk ise akıl ve iradeyi geri çeken mahvedici bir sevgi olarak ayrılır. İbn Arabî'nin kendi lisanından Hakk'ın kelamını inşâd ettiği şiirlerinde de cemâl-i bâ-kemâle duyulan iştiyak, muhabbetin en yüce tezahürlerinden biri olarak ifade edilir³.