Müşâhede kavramı için Mûseviyye Fassı'ndaki anahtar mekanizma nedir?
Müşâhede kavramının Mûseviyye Fassı'ndaki anahtar mekanizması, Hak'kı maddeden mücerred olarak görmenin imkânsızlığı ve şehadet âlemindeki sûretlerin, özellikle de ateşin, bu müşâhede için birer tecellî mahalli olmasıdır. Bu fass, Hz. Mûsâ'nın asâsının yılana dönüşmesi gibi mu'cizeler üzerinden, dış dünyadaki olayların Hak'kın doğrudan tasarrufu olduğunu ve Hak'kın zâtından müşahede edilmesinin ancak Hakikat-i Muhammediyye aracılığıyla mümkün olduğunu vurgular. Müşâhede, sâlikin kalp gözüyle Hak'kı görmesi, esmâ ve sıfatlarının doğrudan tezâhürlerine şâhid olması mertebesidir ve Mûseviyye Fassı'nın "kelîmiyyet" bahsi bu müşâhedenin tahkik yeridir.
Detaylı cevap
Mûseviyye Fassı, müşâhedenin Hak'kı maddeden soyutlanmış olarak görmenin ebediyen mümkün olmadığını ortaya koyar. Şehadet âlemindeki sûretlerin en şereflisi ateştir ve bu, Hak'kın tecellîlerinin maddî âlemdeki tezâhürlerine işaret eder¹. Hz. Mûsâ'nın asâsının yılana dönüşmesi gibi mu'cizeler, dış dünyada bir cismin gerçekten dönüşmesi değil, Hak'kın peygamber mahallinde doğrudan tasarrufunun adıdır. Bu durum, sâlikin "lâ fâile illâllâh" sırrına ermesi, yani bütün fiillerin Hak'tan zuhûr ettiğini görmesi olan müşâhede-i fiil ile ilişkilidir.
Mûseviyye Fassı'nda ele alınan bu anahtar işleyiş, müşâhedenin sadece bir "görme" eylemi olmadığını, aynı zamanda bir "idrâk" ve "zevk" meselesi olduğunu da gösterir. Hak'kı zevk yoluyla müşâhede etmek, insana özgü bir niteliktir ve bu, zikreden ârifin basiret sahibi olmasıyla mümkündür². Hz. Hızır'ın Hz. Mûsâ'ya verdiği anahtarlar, Mûsâ'nın güçlüklerinin akıldan daha fazla çözülmesini sağlamıştır; bu da müşâhedenin akıl ötesi bir idrâk olduğunu vurgular³. Cenâb-ı Hakk'ın batında olan hakikatlerini Hakikat-i Muhammediyye olarak zuhura çıkartıp Zât'ından müşâhede etmesi, "levlâke levlâk lemâ halaktü'l-eflâk" hadîsiyle ifade edilen bir kemâl işleyişdır⁴. Bu bağlamda, müşâhede, sâlikin elindeki işleyiş değiştiğinde, madde âleminin mana âlemi olarak idrâk edilmesini sağlayan bir görecelik meselesidir⁵.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Kelime-i Mûseviyye · s.932“ZîrâFass-ı Muhammedî’de görüleceği vech ile, Hakk’ı mâddeden mücerred olarak müşâhede etmek 25/104 ebeden mümkin değildir. Ve âlem-i şehâdetteki sûretlerin eşre”Oku
- 2Kelime-i Muhammediyye · s.555“Ve zikredenin bu müşahedesi, maddî şekillerin müşahedesi gibi duyusal değildir, aksine zevkîdir; ve Hakk'ı zevk yoluyla müşahede etmek, ancak insana özgü olan b”Oku
- 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4 · s.1439“Onun güçlükleri çözüldü ve akıldan daha fazla, onun her bir güçlüğü için 5520 anahtar verdi. Hz. Hızır'ın cevaplarından Musa (a.s.)'ın güçlükleri çözüldü. Hem d”Oku
- 4İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000) · s.145“Çok latif, çok leziz çok güzel çok kemalli bir mekanizmadır. “levlaka levblak lema halaktun eflak” ey habibim sen olmasaydın bu alemleri halk etmezdim, yani bir”Oku
- 5İnsân-ı Kâmil (Cilt 4) · s.39“Çünkü burada ki, sistemimiz biz bu sistemle burasının müşahede âlemi olduğunu zannediyoruz, böyle anlıyoruz. Ama bunun müşahedesine göre müşahede ediyoruz. ... ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.