Necdet Ardıç (Terzibaba)'ın Hullet (Dostluk) kavramına yaklaşımı nasıldır?
Necdet Ardıç (Terzibaba), hullet (dostluk) kavramını, Hak ile kul arasındaki en yakın muhabbet bağı ve ilk tevhid mertebesi olarak ele alır. Ona göre hullet, Hz. İbrâhim'in "Halîl" lakabını almasına sebep olan, kişinin kendi ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu idrak ettiği, afak ve enfüsün birleştiği bir hâldir¹·². Bu idrak, kulun ilâhî dostluk elbisesini giymesi anlamına gelir ve Esma-i İlâhiyeyi giyinmesiyle Hakk'ın dostu olmasıyla neticelenir³. Terzibaba'nın sisteminde bu kavram, özellikle İbrâhîmiyye Fassı'nda işlenir ve fenâ-i ef'âl mertebesinin kemâli olarak görülür⁴.
Detaylı cevap
Necdet Ardıç'ın tasavvufî irfan geleneğini modern döneme taşıyan önemli bir mürşid olduğu belirtilir⁵. Onun eserleri ve sohbetleri, tasavvufî kavramlara yeni anlamlar yüklemesiyle dikkat çeker⁶·⁷. Hullet kavramı da bu bağlamda Terzibaba'nın sisteminde özel bir yer tutar. O, hulleti "dostluğun en samimi hâli" olarak tanımlar ve Hak ile kul arasındaki en yakın muhabbet bağı olarak görür.
Terzibaba'ya göre hullet, Hz. İbrâhim'in "Halîl" lakabını almasının temel sebebidir¹. Bu mertebede kişi, kendindeki ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu, dolayısıyla Hakk'ın kendi vasıtasıyla icraatta bulunduğunu idrak eder³. Bu idrak, "ilk tevhid" mertebesi olarak kabul edilir; afak ve enfüsün, yani dış âlem ile iç âlemin birleştiği yerdir⁸·². Hullet, madde mertebesinde Esma-i İlâhiyeyi giyinmek suretiyle Hakk'ın dostu olmayı ifade eder. Bu idrake ulaşan kişi, "hakkani elbiseyi" üstüne giymiş, yani Esma-i Hüsnâ'nın manalarının kendisinde zuhur ettiğini veya idrak ettiğini gösterir³. Bu mertebenin kemâli ise "fenâ-i ef'âl"dir; yani fiillerin Hakk'a ait olduğunun tam idrakidir⁴·⁹. Terzibaba, bu konuyu özellikle İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem eserindeki "İbrahim Fassı" bağlamında ele alır¹⁰.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Sohbet Arası Sohbetler CD 18 · s.49“Bu birleşmenin ismine de Hullet diyorlar, dostluk diyorlar, işte İbrahim (as) ın “Halil” lakabı bu yüzdendir. Madde mertebesinde Esma-ı İlahiyeyi giyinmesi bakı”Oku
- 2Altı Peygamber (Cilt 3) · s.27“Bu hüküm de Hakk ’ın hükmü’dür ve gerçekte görüldüğü gibi her şey O na döndürülmektedir, burada döndürülme kelimesi çok iyi anlaşılmalıdır. Bu mertebe, kişinin ”Oku
- 3Sohbet Arası Sohbetler CD 18 · s.48“03-ŞECER İşte bu yüzden burası dostluk yani hullet mertebesidir, İbrahim (as) ın Halil olması bu yüzdendir. Kendindeki ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk’ın fii”Oku
- 4Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye · s.365“İşte bu yüzden burası dostluk, yani hullet mertebesidir. İbrâhim (a.s.) mın Halil olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk ’ın fiilleri ”Oku
- 5Necdet Ardıç Terzibaba
- 6DVT-C001 (Ses Kaydı) · s.141“Birinci olarak, Necdet Ardıç Efendi’nin seyre yüklediği anlam ve seyrü sülûk çeşitleri, seyrin gayesi, Halvetî-Uşşâkî yolunun seyrü sülûk usülünde yaptığı içtih”Oku
- 7Aşk ve İrfân Yolunda · s.141“Birinci olarak, Necdet Ardıç Efendi’nin seyre yüklediği anlam ve seyrü sülûk çeşitleri, seyrin gayesi, Halvetî-Uşşâkî yolunun seyrü sülûk usülünde yaptığı içtih”Oku
- 8Sohbet Arası Sohbetler CD 17 · s.45“Hullet dostluk elbisesi dediği bu. Halil İbrahim’in ismi de buradan kaynaklanıyor. Yani ilahi dostluk burada başlıyor. Beden birey yani nefis ve Allahın iki ayr”Oku
- 9A'yân-ı Sâbite · s.492“İşte bu yüzden burası dostluk, yani hullet mertebesidir. İbrâhim (a.s.) mın Halil olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk ’ın fiilleri ”Oku
- 10Mümtehine Sûresi · s.60“Füsûs'ül-Hikem, "İbrahim Fassı" (Afîfî neşri, s. 70-78 ↑ Muhyiddin İbn-i Arabî' hazretlerinin Te'vili ↑ Necdet Ardıç – Gönülden Esintiler - İrfan mektebi-Hakk-y”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.