Necdet Ardıç (Terzibaba) Sırat-ı Müstakîm hakkında ne der?
Necdet Ardıç (Terzibaba) tasavvufî irfan geleneği içinde Sırat-ı Müstakîm'i, şeriatın ana yolu olmasının yanı sıra, sâlikin nefs mertebeleri üzerinde yaptığı çalışmalarla ulaştığı ve nihayetinde Sıratullah'a, yani Allah'ın yoluna ulaştıran bir merhale olarak açıklar. Ona göre Sırat-ı Müstakîm, Hz. Muhammed'in (s.a.v) getirdiği ve ümmetine açık olan bir yoldur; ancak bu yolun en kemalli ve bütün mevcudatı kapsayan şekli Sırat-ı Muhammediyye'dir¹. Terzibaba, Sırat-ı Müstakîm'i "nefis mertebeleri çalışmaları" olarak tanımlarken, Sıratullah'ı "tevhid mertebeleri çalışmaları" olarak ayırır²·³. Bu ayrım, sâlikin manevî yolculuğundaki aşamaları ve hedefleri belirginleştirir.
Detaylı cevap
Necdet Ardıç'a göre Sırat-ı Müstakîm, Hz. Muhammed'in (s.a.v) getirdiği ve ümmet-i Muhammed'e açık olan bir yoldur¹. Bu yol, akâidî anlamda şerîatin ana yolu olup, Hak'ın gönderdiği nebîlerin ve onlara tâbi olanların yoludur. Ancak Terzibaba, bu kavramı daha derinlemesine ele alarak, Sırat-ı Müstakîm'i "nefis mertebeleri çalışmaları" olarak nitelendirir. Bu çalışmalar, sâlikin yedi nefis mertebesi (Etturu Seba) üzerinde yaptığı uygulamaları kapsar²·³.
Terzibaba, Sırat-ı Müstakîm ile Sıratullah arasında bir ayrım yapar. Sırat-ı Müstakîm'i Kâbe-i Muazzama'dan Kudüs-ü Şerif'e olan bir yolculuk gibi, yani dünyaya bağlı bir gidiş olarak düşünür. Bu yolculuk, insanı Sıratullah'a, yani Allah'ın kapısına ulaştırır; başka bir yol veya sistemin insanı Sıratullah'a götüremeyeceğini belirtir⁴. Sırat-ı Müstakîm'den sonra Sıratullah ve mîrâcın geldiğini ifade eder. Sıratullah'ın ilk başlangıcının tarikat ile olduğunu, şeriatın ise sosyal yaşantıyı düzenlediğini ve insanı cennet ehli yapabileceğini, ancak Hakk ehli veya irfan ehli yapmaya yetmediğini vurgular⁵.
Vücudî veçhesiyle Sırat-ı Müstakîm, Hak'ın kendi varlığının çizgisi olarak okunur ve kâinatın bütün cihetlerinin Hak'a doğru olduğunu beyân eder. Terzibaba, bütün isimlerin birer Sırat-ı Müstakîm üzerinde olduğunu, Hak'a doğru giderken her bir Sırat-ı Müstakîm'in diğerinden farklı olabileceğini, ancak tamamının Sırat-ı Müstakîm üzere olduğunu sadece Muhammedi evliyaların ve Muhammedi meşrep olanların anlayabileceğini belirtir⁶. Bu, Muhammedi meşrep dışında olanların şube şube ayrıldığını ve bunları toplayamadığını gösterir. Dolayısıyla, Terzibaba'nın öğretisinde Sırat-ı Müstakîm, hem şeriatın temelini oluşturan hem de sâlikin manevî yükselişinde nefis mertebelerini aşarak Sıratullah'a ve mîrâca ulaşmasını sağlayan merkezi bir kavramdır.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Sohbet Arası Sohbetler (24) · s.122“Ancak ümmet-i Muhammed olması şartıyla herkese açıktır. Ama ümmet-i Muhammed değilse onlara bu yol kapalıdır. Sırat-ı müstakim üzere, yani bütün varlıklar sırat”Oku
- 2En'âm Sûresi · s.202“---------------- Cenâb-ı Hakk (c.c.) Efendimizin Hazreti Muhammed (s.a.v) in getirmiş olduğu yolun Sırât-ı Müstakim olduğunu bildirmektedir. Ancak bu yol bizler”Oku
- 3Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk — 53. Âyetler ve Terzi Baba · s.47“-------------------- Cenâb-ı Hakk (c.c.) Efendimizin Hazreti Muhammed (s.a.v) in getirmiş olduğu yolun Sırât-ı Müstakim olduğunu bildirmektedir. Ancak bu yol bi”Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetler CD 19 (2006) · s.85“Bakın, sırat-ı müstakîm başka sıratullah başka. Sırat-ı müstakîm ile yola çıkıp sıratullahta mirac edilmiş olunuyor. Sırat-ı müstakîmi Kabe-i Muazzama’dan Kuds-”Oku
- 5TB. Kelime-i Îseviyye · s.213“Buna sırat-ı müstakim deniyor. Bakın sırat-ı müstakimden sonra sıratullah vardır, miraç vardır. İşte sıratullah’ın ilk başlangıcı da tarikat ile başlıyor. Şeria”Oku
- 6TB. Kelime-i Hûdiyye · s.11“Yani bütün isimlerin birer sırat-ı müstakim üzerinde olduğunu Hakka doğru giderken ve her bir ama her bir sırat-ı müstakimin diğerinin sırat-ı müstakimi olmadığ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.