Necm 17-18 ayetini Muhammediyye Fassı bağlamında nasıl anlamalıyız?

Necm Suresi'nin 17-18. ayetleri, "Peygamberin gözü şaşmadı ve sınırı aşmadı" ve "And olsun ki o Rabbinin ayetlerinden en büyüğünü gördü" ifadeleriyle, Hz. Muhammed'in Mi'rac'da yaşadığı müşahedenin eşsizliğini ortaya koyar²·³. Bu ayetler, tasavvufî anlayışta Hakîkat-i Muhammediyye'nin bir tezahürü olarak değerlendirilir. Hakîkat-i Muhammediyye, tasavvuf mâverâsının en derin terimlerinden olup, Hz. Muhammed'in beşerî yönünün ötesinde, Hakk'ın ilk taayyünü, akl-ı evvel ve kâinatın halk sebebi olan hakikat yönüne işaret eder (Hakîkat-i Muhammediyye).

Bu ayetlerde geçen "göz kaymadı ve haddi aşmadı" ifadesi, Hz. Muhammed'in küllî aklının, Yüce Allah'ın mülkünü ve melekûtunu (görünmeyen âlemini) ve maddî-mânevî ayetlerini gördüğü zaman hiçbirine meyledip kaymadığını ve haddini aşıp, Hakk'tan gayrına bakmadığını gösterir¹. Bu durum, cüz'î aklın mülkün ve melekûtun çeşitli suretlerine bakıp hayran olması ve asıl maksat olan Hakk'tan gaflet etmesinin aksine, Hakîkat-i Muhammediyye'nin kemâlâtını ve tevhidin en üst zuhurunu temsil eder¹.

Necm Suresi'ndeki bu ayetler, Hz. Muhammed'in Hakîkat-i Muhammediyye'sinin, yani "akl-ı evvel" veya "rûh-ı a'zam" olarak kâinatın halkına başkanlık eden ilâhî aklın bir yansıması olarak, en büyük ayetleri doğrudan ve kusursuz bir şekilde idrak ettiğini vurgular (Hakîkat-i Muhammediyye). Bu müşahede, aynı zamanda bir mükâşefe-i sır olarak da yorumlanabilir; zira sâlikin kendi sırrını açması, ezelî hakikatini ve Hakk'la ilişkisinin ezelî mahiyetini idrak etmesi mükâşefe-i sırrın bir veçhesidir (Mükâşefe). Necm Suresi'nde Mi'rac'dan bahseden 18 ayet bulunmaktadır⁴, bu da bu surenin Hakîkat-i Muhammediyye ile olan derin bağını pekiştirir. Fusûsu'l-Hikem'de Hz. Muhammed'e tahsis edilmiş olan Muhammed Fassı da bu kavramın yeridir⁵·⁶·⁷·⁸.