Nefes-i Rahmânî kavramı neye işaret eder?
Nefes-i Rahmânî, tasavvuf mâverâsında Hakk'ın kâinatı halk etme ve sürekli yenileme biçimini ifade eden derin bir kavramdır. "Rahmân'ın nefesi" anlamına gelen bu tabir, Hakk'ın "kün" (ol) demesiyle kâinatın zuhur etmesini ve nefes verir gibi tecellilerin yenilenmesini anlatır. Bu ilahi nefes, varlıkların zuhurunun kaynağı olup¹, Hakk'ın kendi zâtında, kendi zâtına kendi zâtıyla vaki olan bir tecellisidir ve zâtın aynıdır²·³. Hadîs-i şerîfteki "innî le-ecidu nefese rabbiküm min cânibi'l-Yemen" (Rabbinizin nefesini Yemen tarafından alıyorum) ifadesi, bu kavramın temel dayanağıdır ve Hz. Peygamber'in Üveys el-Karânî'yi "Hakk'ın nefesi" olarak tasvir etmesiyle somutlaşır. Nefes-i Rahmânî, kâinatın sürekli bir "tazelenme" içinde olduğunu ve Hakk'ın her an yeni bir tasarrufta bulunduğunu gösterir; bu, âlemlerin her an tahavvül ettiğinin bir ifadesidir.
Detaylı cevap
Nefes-i Rahmânî, vahdet-i vücud doktrininin en yoğun terimlerinden biridir ve İbn Arabî'nin tasavvurunda önemli bir yer tutar. Hakk Teâlâ, kâinatı bir kez halk edip bırakmamış, aksine sürekli olarak nefes vererek onu yenilemektedir⁴. Bu sürekli yenilenme, her nefes-i Rahmânî'nin kâinat için bir "tazelenme" anı olmasını sağlar. Nitekim, Rahmân Sûresi'nin 29. ayetindeki "fî külli yevmin hüve fî şe'n" (her gün yeni bir tasarrufta) ifadesi, Nefes-i Rahmânî'nin somut bir tezahürüdür. Bu kavramın yapısı, Hakk'ın nefes almasıyla kâinatın fenâ bulması (yokluk anı) ve nefes vermesiyle yeniden zuhur etmesi (vücud anı) şeklinde işler. Bu "fenâ-vücud" ritmi her an gerçekleşir ve insan farkında olmasa da kâinat sürekli ölüp dirilmektedir. İlim ehli bu nefese "sehab-ı muzî" yani "parlak bulut" tabir ederler²·³. Bu bulut, zâtın kendi zâtında, yine kendi zâtına kendi zâtıyla vaki olan bir tecellidir ve "nefes-i Rahmânî" zâtın aynıdır²·³. Ebul Hasan Gari Hz. buyurmuştur ki: "Tenzih ederim şu yüce zat-ı âlayı ki, nefesini latif kılıp ona Hakk ismini verdi ve nefesini kesif kılıp ona da halk ismini verdi. Hakk kendi nefesini Nefes-i Rahmânî ile vasf etti"²·⁵·³. Bu durum, Nefes-i Rahmânî'nin Ulûhiyetin zahiri olan fıtrat üzerine vaki olduğunu ve onda zahir olduğunu gösterir²·⁵·³. Nefes-i Rahmânî, bütün âlemlere Cenâb-ı Hakk'ın kendi zâtından olan rahmetini yaymasıdır⁶. Eğer bu nefes kesilseydi, bütün âlem yokluğa giderdi⁴. Hakk Teâlâ'nın "Ben insana ruhumdan nefhettim" (Hicr, 15/29) kelâmı, ruhun Nefes-i Rahmânî'den hâsıl olduğuna işaret eder; çünkü "üflemek" nefes ile olur ve bu nefes, bilcümle eşyanın ilk maddesidir⁷. Nefes-i Rahmânî, vücud-ı Hakk'ın "ayn"ıdır⁷. İnsan nefesi de Nefes-i Rahmânî'nin belirli bir şekli olup, onda ne varsa insan nefesinde de o vardır, ancak sonsuzluk ve sınırlılık farkıyla⁸.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Nefes-i Rahmani
- 2Fâtiha Sûresi · s.72“Bu nefes neticesinde sonsuz fezada yani kendi lâtif vücûdunda öbek öbek açığa çıkan “Nefes-i Rahmâni” sonsuz âlem-lerin hülasâsı dır. Nefis ise, onların birimse”Oku
- 3Enbiyâ Sûresi · s.129“Ebul Hasan Gari Hz. buyuruyor ki: Tenzih ederim şu yüce zat-ı alayı ki, nefesini latif kılıp ona Hak ismini verdi ve nefesini kesif kılıp ona da halk ismini ver”Oku
- 4TB. Kelime-i Îseviyye · s.240“Cenâb-ı Şeyh-i Ekber (r.a.) Fütûhât-ı Mekkiyyelerinin yüz doksan sekizinci babının on birinci faslında buyururlar ki: "Nefes-i rahmânî, dâima yönelmededir. Yani”Oku
- 5Dur Rabbın Namazda (Cilt 2) · s.173“Tenzih ederim şu yüce zat-ı alayı ki, nefesini latif kılıp ona Hak ismini verdi ve nefesini kesif kılıp ona da halk ismini verdi. Hak kendi nefesini Nefes-i Rah”Oku
- 6A'yân-ı Sâbite · s.434“Yani Zat-ı Mutlak’ta bütün esma-ı İlâhiye bir bütün iken ve orada zıtlıklar yok iken asılları zıt ama faaliyet olmadığı için zıtlıklar yok iken, ne zaman ki Rah”Oku
- 7Kelime-i Muhammediyye · s.210“Ya’ni Hak Teâlâوَنَفَخْــت ُ فِيــه ِ مِــن ْ رُوحِــي(Hicr, 15/29) Ben insana rûhumdan nefhettim. kelâmında rûhdan “nefh” ile kinâye etti ki, bu kelâm ile rûhu”Oku
- 8TB. Kelime-i Îseviyye · s.235“Nefes-i rahmanide ne varsa nefes-i insani de de o vardır. Ama nefes-i rahmanide sonsuz, nefes-i insanide belirli şekildedir. İşte soğuk ile karşılaştığı zaman v”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.