Nefs-i Emmâre kavramının zâhir-bâtın mertebeleri nelerdir?

Nefs-i Emmâre, tasavvufî sülûkun başlangıç noktasıdır ve yedi nefs mertebesinin ilkidir³. Zâhirî olarak bu mertebedeki kişi, Hak'tan habersizdir; namaz, oruç, zikir gibi farz ibadetleri ya yapmaz ya da manasını bilmeden alışkanlıkla yapar. Dünyevî arzuların peşinde koşar, mal, makam, şöhret ve lezzet için yaşar, ahireti hatırlamaz veya çok uzak sanır. Günah işlediğinde pişmanlık duymaz veya çok geçici pişmanlıklar yaşar, hatalarından dolayı başkalarını suçlar. Süflî lezzetler, yani yemek, içmek, cinsel ilişkiler ve oyun gibi bedensel hazlar kalbinin merkezindedir.

Bâtınî mertebede ise Nefs-i Emmâre, kişinin vücut şehrinde Lût kavmi gibi tasvir edilen, ilahî ve nuranî varidatlara hücum eden ve bunları kendi şehvet ve arzularına alet etmek isteyen kuvveleri ifade eder¹. Bu mertebede insan, çift kutuplu varoluşun içinde, nefs-i emmare ile ilahî yöneliş arasında bir terkip hâlindedir⁴. Nefs-i Emmâre, kişiyi kölelik tarafında tutarak kendi emirleri altında yaşatır ve bu durum, hakikat-ı ilahiyeye sahip bir varlığa yakışmaz⁵.

Nefs-i Emmâre'nin aşılması için tevbe-i nasûh ve mürşid-i kâmile teslimiyet zorunludur. Nefs-i Emmâre'nin ölmesi söz konusu değildir; aksine eğitilmesi gerekir². Eğitildiğinde, kişiye en büyük faydayı sağlayan bir yardımcıya dönüşebilir². Bu eğitim süreci, nefs-i emmarenin kendi menfaatine olan işleri anlamasıyla başlar ve böylece emmarelikten sıyrılıp sâlike yardımcı olur⁶.