Nefs-i emmâre, Nefs-i levvâme'nin neresinde durur?

Nefs-i Emmâre, sülûkun başlangıç noktasıdır ve avâmm-ı insanın mertebesidir. Bu mertebede kişi, Hak'tan habersizdir, dünyevî lezzetlerin peşindedir, günah işlediğinde pişmanlık duymaz ve başkalarını suçlar. Kelime-i Tevhîd'i lafzen ifade etse de, daha ileriye gitmek istemez ve bulunduğu yerde kalır². Nefs-i Levvâme ise, Nefs-i Emmâre'den bir sonraki adımdır ve sâlikin kendi karanlığını ilk kez gördüğü, iç çatışmanın başladığı bir mertebedir. Emmâre nefs zevk ile yaşarken, Levvâme nefs aynı kötülüğü yapsa da ardından kendini kınar ve "neden böyle yaptım?" diye sorgulamaya başlar. Bu iç ses, Kur'ân'da "lâ uksimu bi'n-nefsi'l-levvâme" (Kıyâme 2) ayetiyle teşrif edilir ve Allah Teâlâ'nın bu nefse yemin etmesi, onun mücâhede mahalli olmasındandır. Nefs-i Emmâre'den Levvâme'ye geçiş, sâlikin gafletten çıkma anıdır ve genellikle bir musîbet, kâmil bir insanla karşılaşma veya bir Kur'ân ayetinin kalbi etkilemesiyle gerçekleşir. Nefs-i Levvâme'nin bir yönü Nefs-i Emmâre'ye dönükken, diğer yönü Nefs-i Mülhime'ye dönüktür³. Bu geçiş, nefs-i emmârenin eğitilmesi ve yapılan işlerin kendi menfaatine olduğunu anlamasıyla gerçekleşir, böylece emmârelikten soyunup sâlike yardımcı olur⁴.