Nefs-i mülhime ile Nefs-i mutmainne arasındaki sıra nasıldır?

Nefs-i mülhime, sülûk yolunun üçüncü basamağıdır ve "ilhâm alan nefs" anlamına gelir². Bu mertebede sâlik, iyiyle kötüyü kalbinden gelen ilham yoluyla bilir ve vicdanının sesi netleşir; Hak'tan kalbe mesajlar inmeye başlar. Şems Sûresi'nin 7-8. ayetleri ("fe-elhemehâ fücûrahâ ve takvâhâ" - ona fücur ve takvâyı ilhâm etti) bu mertebenin temelini oluşturur. Mülhime nefs, levvâme nefsin kendini kınamasından farklı olarak, günahı önceden uyaran bir iç sese sahiptir; yani mülhime uyarıcı, levvâme ise kınayıcıdır. Sâlik bu mertebede iç sesin netleşmesi, hayatın işaretlerine duyarlı olma ve rüyalarda anlam görme gibi alametler yaşar.

Nefs-i mutmainne ise, nefs-i mülhimeden sonra gelen dördüncü basamaktır ve "sâkinleşmiş, huzura ermiş nefs" demektir³. Bu mertebede sâlikin kalbi sâkinleşmiş, Hak'la huzura ermiştir. Fecr Sûresi'nin 27-30. ayetleri ("yâ eyyetühe'n-nefsu'l-mutmainneh, irci'î ilâ rabbike râdıyeten merdıyyeh, fadhulî fî ibâdî, vedhulî cennetî" - ey mutmainne nefsi, Rabbine razı olarak ve razı kılınmış olarak dön; kullarımın arasına gir, cennetime gir) bu mertebenin asıl mesnedidir. Nefs-i mülhime mertebesinde sâlikin nefsi bir taraftan ruhani haz, diğer taraftan cismani haz mahrumiyetlerinden etkilenirken, nefs-i mutmainneye gelindiğinde nefsani azaptan kurtulur⁴·⁵. Mülhime nefs mertebesinden mutmainne nefs mertebesine geçiş, iç bünyede büyük bir inkılaptır; bu geçişle evham ve hayali girişler kesilir, sadece ilhamlar açılır⁶. Sâlik, nefs-i emmâre, levvâme ve mülhime mertebelerinde kararsız ve telvin içinde iken, nefs-i mutmainne makamına gelinceye kadar bu kararsızlıklardan kurtulamaz¹.