Nefs-i mülhime ile Nefs-i mutmainne aynı kaynaktan mı doğar?

Nefs-i mülhime, sülûkun üçüncü basamağı olup "ilhâm alan nefs" anlamına gelir³. Bu mertebede sâlik, iyi ile kötüyü kalbinden gelen ilham yoluyla ayırt etmeye başlar; vicdanının sesi netleşir ve Hakk'tan kalbine mesajlar inmeye başlar. Şems Sûresi'nin 7-8. ayetleri ("fe-elhemehâ fücûrahâ ve takvâhâ" - ona fücur ve takvâyı ilhâm etti) bu mertebenin temel dayanağıdır. Mülhime nefs, levvâme nefsin kendini kınayan hâlinden farklı olarak, günahı işlemeden önce uyarıcı bir iç sesle rehberlik eder. Sâlik bu aşamada hayatın işaretlerine duyarlı hâle gelir ve rüyaları anlamlı, yol gösterici olabilir. Ancak mülhime mertebesinde sâlik hâlâ kararsızlık ve telvin (değişkenlik) içindedir²·⁴.

Nefs-i mutmainne ise, nefs mertebelerinin dördüncüsü olup "sâkinleşmiş, huzura ermiş nefs" demektir⁵. Bu mertebede sâlikin kalbi sâkinleşmiş, Hakk'la huzura ermiştir. Fecr Sûresi'nin 27-30. ayetleri ("yâ eyyetühe'n-nefsu'l-mutmainneh, irci'î ilâ rabbike râdıyeten merdıyyeh..." - ey mutmainne nefsi, Rabbine râzı olarak ve râzı kılınmış olarak dön) bu mertebenin asıl mesnedidir. Mutmainne nefs, mülhime nefs mertebesindeki kararsızlık ve elemden kurtuluşu temsil eder¹·². Bu mertebeye ulaşan sâlik, dünyevi olaylar karşısında panik yapmaz, ibadetlerden zevk alır, halka karşı şefkat duyar ve Hakk sevgisi vazgeçilmez hâle gelir. Ayrıca, mutmainne nefs mertebesinde evham ve hayali girişler kesilir, sadece ilhamlar açılır, bu da mülhime nefs mertebesindeki potansiyel "eksi sinyaller"den arınmayı sağlar⁶. Dolayısıyla, her iki mertebe de nefsin tezkiyesi sürecinin bir parçası olsa da, mülhime bir geçiş ve ilham alma aşaması iken, mutmainne tam bir sükûnet ve huzur hâlidir.