Nefs-i Mülhime kalpte mi rûhta mı sırda mı tecellî eder?

Nefs-i Mülhime, sülûkun kritik bir geçiş mertebesidir; sâlik bu aşamada mücâhededen rehberlik almaya doğru ilerler. Nefs-i Levvâme'den sonra gelen bu mertebede, sâlikin vicdanının sesi netleşir ve kalbine iyi ile kötüyü ayırt etme ilhâmı gelir¹. Şems Sûresi'nin 7-8. ayetlerinde geçen "fe-elhemehâ fücûrahâ ve takvâhâ" (ona fücur ve takvâyı ilhâm etti) ifadesi, Nefs-i Mülhime'nin temel dayanağıdır ve bu ayet, nefse fücur ve takvânın ilhâm edildiğini belirtir³.

Tasavvufî latîfeler nazariyesine göre, cemâl ve ünsiyet ifade eden hâller kalpte tecellî eder. Nefs-i Mülhime'nin "kalbine gönlüne feyz ve ilham olunan kimse" anlamı, bu mertebenin kalpteki tecellîsini açıkça gösterir¹. Hadîs-i Kudsî'de "Beni yere göğe sığdıramadım, mü'min kulumun kalbine sığdırdım" buyrulması, kalbin ilâhî tecellîlerin merkezi olduğunu vurgular. Kalp, nefsin tezkiyesinden sonra ilâhî esmâ tecellîlerini yansıtan bir ayna hâline gelir. Nefs-i Mülhime mertebesinde sâlikin kalp gözü henüz tam olarak açılmamış olsa da, ilerleme için insân-ı kâmilin rehberliğine ihtiyaç duyar⁴. Bu durum, kalbin bu mertebede bir tecellî mahalli olduğunu ancak henüz tam kemâle ermediğini gösterir.