Nefs-i mülhime ve Nefs-i mutmainne hangi noktada ayrışır?

Nefs-i mülhime, tasavvufî sülûkun üçüncü basamağı olup "ilhâm alan nefs" anlamına gelir³. Bu mertebede sâlik, Şems Sûresi'nin 7-8. ayetlerinde belirtildiği gibi, iyiyle kötüyü kalbinden ilham yoluyla bilmeye başlar; vicdanının sesi netleşir ve Hak'tan kalbe mesajlar inmeye başlar. Ancak, bu mertebede sâlik hâlâ kararsızlık ve değişkenlik (telvin) içindedir; nefs-i emmâre ve nefs-i levvâme mertebelerinde olduğu gibi türlü tuzaklara düşme ihtimali vardır¹. Mülhime nefs mertebesinde, sâlikin zihni açılmaya başlar ve dışarıdan bilgi girişleri olur, ancak bu girişler arasında "eksi sinyaller" de bulunabilir; kişinin bunları ayırması zordur².

Nefs-i mutmainne ise, sülûkun dördüncü basamağı olup "sâkinleşmiş, huzura ermiş nefs" demektir⁴. Bu mertebe, Fecr Sûresi'nin 27-30. ayetleriyle ilişkilendirilir ve sâlikin kalbinin sâkinleştiği, Hak ile huzura erdiği bir hâli ifade eder. Nefs-i mutmainneye ulaşan sâlik, nefs-i emmâre, levvâme ve mülhime mertebelerindeki kararsızlıklardan kurtulur¹. Mülhime mertebesinde yaşanan evham ve hayali girişler, mutmainne mertebesinde kesilir ve sadece ilhamlar açılır². Bu mertebede sâlik, nefsanî azaplardan kurtulur ve dünyadan ve ahiretten alakasını kesip tamamen Hakk'a döner, tamah ve korku kalmaz⁵. Nefs-i mutmainne, sülûkun kritik bir dönüm noktasıdır ve bu mertebeden sonra sâlikin emmâreye kolay kolay düşmediği belirtilir.