Nefs-i mülhime ve Nefs-i mutmainne'yi birlikte düşünmek hangi Fass üzerinden anlaşılır?

Nefs-i Mülhime, tasavvuftaki yedi nefs mertebesinin üçüncüsü olup, "ilhâm alan nefs" anlamına gelir¹. Bu mertebede sâlik, iyi ve kötüyü kalbinden gelen ilham yoluyla ayırt etmeye başlar; vicdanının sesi netleşir ve Hak'tan kalbine mesajlar inmeye başlar. Şems Sûresi'nin 7-8. ayetleri ("fe-elhemehâ fücûrahâ ve takvâhâ" - ona fücur ve takvâyı ilham etti) bu mertebenin temel dayanağıdır². Mülhime nefsin belirgin ahlakları arasında kibir, kendini beğenme, riya gibi şeytanî sıfatlar bulunsa da³, sâlik bu mertebede dünyevî faydadan uzaklaşarak Hakk'ın rızasını düşünmeye başlar ve hayvanî sıfatları kötü görür⁴. Ancak kalp gözü henüz tam açılmadığı için ilerleme kaydetmek için kâmil bir mürşidin rehberliğine ihtiyaç duyar². Nefs-i Mutmainne ise, yedi nefs mertebesinin dördüncüsü olup, "sâkinleşmiş, huzura ermiş nefs" demektir⁵. Bu mertebede sâlikin kalbi sâkinleşmiş, Hak ile huzura ermiştir. Fecr Sûresi'nin 27-30. ayetleri ("yâ eyyetühe'n-nefsu'l-mutmainneh, irci'î ilâ rabbike râdıyeten merdıyyeh, fadhulî fî ibâdî, vedhulî cennetî") bu mertebenin asıl mesnedidir. Mutmainne nefsin ahlakı melekî olup, tevazu, ihlas, kanaat, sehavet gibi fiillerle iş görür ve taat ile ibadetlerden zevk alır⁶. Her iki mertebe de nefsin tezkiye sürecinde yer alır ve İdrîsiyye Fassı'nın 'tathîr' (arındırma) merhalesi bu iki nefs mertebesinin ortak anlaşılma zeminini oluşturur. Nefs-i Mülhime, Nefs-i Levvâme'den sonra gelirken, Nefs-i Mutmainne, Nefs-i Mülhime'den sonra gelir⁷. Nefs-i Mutmainne'nin bir yüzü Mülhime'ye, diğer yüzü ise Râdıyye'ye bakar⁶.