Niyet kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?

Niyet, tasavvufta "kasıt, irâde, hedef" anlamlarına gelir ve sâlikin amelinin kalbî dayanağını teşkil eder. Hadîs-i şerîfteki "innema'l-a'mâlu bi'n-niyyât" (ameller niyetlere göredir) ifadesi, niyetin İslâm'ın iki sâbit metninden biri olduğunu ve amelin ruhu olduğunu gösterir; niyetsiz amel bedensiz ceset gibidir. Niyet, tasavvuf yolcusunun her amelinde Hakk'a yönelişidir; bir işe başlarken kalbin o işin bâtınî gayesine odaklanmasıdır¹. Terzibaba geleneğinde niyet, sadece bir başlangıç değil, aynı zamanda amelin ruhu ve özüdür¹.

Niyetin sağlam bir ilim ve irade ile desteklenmesi gerektiği, aksi takdirde niyetin bozulabileceği ve kişiyi tehlikeye sürükleyebileceği vurgulanır². Amelin başında halis niyetin olması yeterli değildir; amelin tamamlanmasına kadar o sağlam niyetin korunması gerekir². "Müminin niyeti amelinden hayırlıdır" hadisi, niyetin amelden daha üstün olduğunu belirtir; zira kişi hayırlı bir amele niyet etse de engelleyici sebepler yüzünden o ameli yapamayabilir³. Ancak burada, iyi niyetin uzun süreli olamayacağı, sürekli tekrar eden eksik işlerde iyi niyetin istismara veya gaflete dönüşebileceği de ifade edilir⁴. Ayrıca, iyi niyetin ahmaklık olmaması için kişinin elinden gelen tüm araştırmaları ve fiziki/akli gücünü kullanması, sonra Hakk'a teslim olması gerektiği belirtilir⁵.

Fusûsu'l-Hikem'de niyet kavramının doğrudan bir Fass ile ilişkilendirildiği açıkça belirtilmemiştir. Ancak, İsmail Fassı'nda "Hikmet-i Aliyye" ve "mârifet-i Rabbâniyye" gibi konuların işlenmesi⁶ ve bu Fass'ın teslim ve rıza ekseninde olması, niyetin Hak'a yöneliş ve teslimiyet mertebesiyle dolaylı bir ilişki kurabilir. Yine de, verilen kaynaklarda niyetin belirli bir Fass ile doğrudan ilişkilendirildiğine dair net bir bilgi bulunmamaktadır.