Nûhiyye ve Hûdiyye arasındaki köprü kavram nedir?

Nûhiyye ve Hûdiyye arasındaki köprü, tasavvufî anlamda bir hakikatler silsilesini ve mertebeler arası geçişi işaret eder. Nûhiyye, "Subbûhiyyet" hikmetini barındırır ki bu, Allah'ı imkan hükümlerinden tenzih etmektir⁵. Bu, Hak'ın hiçbir nispet kabul etmeyen, sıfat ve esmâdan henüz tafsîl edilmemiş olan ahadiyyet mertebesine yakın bir anlayışı çağrıştırır. Hûdiyye ise "ahadiyyet-i rubûbiyyet"i, yani Rablık birliğini içerir¹. Şeyh-i Ekber, Yûsuf Fassı'nın sonunda zikrettiği "ahadiyyet-i zâtiyye" ve "ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye"den sonra "ahadiyyet-i rubûbiyyet"i açıklayarak bu geçişi vurgular¹. Bu, ahadiyyetin (tek olma, birlik) farklı veçhelerinin, yani Zât birliği, ilâhî isimler birliği ve Rablık birliği olarak açılımını gösterir. Ahadiyyet, lâ-taayyün'den sonraki ilk taayyün olup, vâhidiyyetten önce gelir ve vâhidiyyetin menşeidir. Vâhidiyyet ise Hak'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği teklik mertebesidir; ahadiyyetten sonra gelir ve kesretin zeminidir. Bu bağlamda, Nûhiyye'nin tenzih anlayışı ile Hûdiyye'nin Rablık birliği, ahadiyyetin farklı tezahürleri arasında bir köprü vazifesi görür. Ayrıca, "köprü" kavramı tasavvufta farklı anlamlarda da kullanılır. Örneğin, ölüm "habibi habibe ulaştıran bir köprüdür"³. Cismâniyet âlemi de ruhun birinci misâl âlemi ile ikinci misâl âlemi (berzah) arasında bir köprü olarak tarif edilir⁴. Bu durum, mertebeler arası geçişin ve farklı âlemlerin birbirine bağlanmasının bir sembolü olarak "köprü" kavramının önemini pekiştirir.