Özün Özü ve Sırrın Sırrı nedir?

"Özün Özü ve Sırrın Sırrı" (Lübbü'l-Lübb ve Sırrü's-Sır) ifadesi, Terzibaba Necdet Ardıç Hazretleri'nin eserlerinde ve sohbetlerinde merkezi bir yer tutar³·⁴·⁵·⁶·⁷. Bu kavram, tasavvufî sülûkun nihai gayelerinden biri olan fenâfillah makamına ulaşan sâlikin idrâk ettiği en derin hakikati temsil eder. İnsanın sırrı, Cenâb-ı Hakk'ın sırrı olarak nitelendirilir ve bu sırrın sırrı, insanın hakikatinin o kadar özde, o kadar gizli ve o kadar değerli olduğunu gösterir¹.

Bu derinlik, tasavvuftaki letâif nazariyesinde "sır" mertebesinde tecellî eden vahdet, hüvviyet ve A'maiyyet gibi hâllerle bağlantılıdır. Cüneyd Bağdâdî'nin "Sır, Hak ile abd arasındaki mahremdir" sözü, en derin tecellînin sırda olduğunu vurgular. "Sırr-ı kader" kavramı da bu bağlamda ele alınır; a'yân-ı sâbite adı verilen her bir "ayn"ın varlıktaki zâtî ve sıfatî kâbiliyetinin, yani özsel yatkınlıklarının miktarı kadar bir keyfiyetten ibaret olduğu belirtilir⁸. Sırr-ı kaderin sırrı ise, a'yân-ı sâbitenin zât-ı ulûhiyyet dışındaki işlerden olmadığıdır⁸.

"Özün Özü ve Sırrın Sırrı" aynı zamanda mükâşefe-i sır ile de ilişkilidir. Bu, sâlikin kendi sırrını açması, ezelî hakikatini, a'yân-ı sâbitedeki yerini ve Hak ile ilişkisinin ezelî mahiyetini idrâk etmesi anlamına gelir. Bu idrâk, "Kulillâhi sümme zerhüm" (Allah de, gerisini bırak) emriyle ifade edilen tevhidin özüne ve fenâfillah makamının sırrına ulaşmayı gerektirir⁹. Bu makamda sâlik, fânî olanın meşguliyetinden arınarak Hakk-ı Mutlak'e erer ve kendi özünün, Allah'ın özüyle ayrılmaz bir bütün olduğunu müşâhede eder².