Risâle-i Gavsiyye'nin önündeki başlıca engel nedir?

Risâle-i Gavsiyye, tasavvuf metinlerinde bir sınır taşı olarak kabul edilir; çünkü içeriği, zâhirî kelâmcılar tarafından şüpheyle karşılanmaktadır. Bu risâle, Hak Teâlâ'nın Gavs-ı A'zam Abdulkâdir Geylânî'ye sırrî hitâpları ve Geylânî'nin bu hitâplara verdiği cevaplar şeklinde bir mükâleme (söyleşme) olarak kaleme alınmıştır. Risâlenin bu yapısı ve içeriği, özellikle "fenâ fillâh" hâlindeki velînin kendi kendisinden değil, Hak'ın onun aracılığıyla konuştuğu inancına dayanır. Bu sebeple, risâledeki bazı ifadeler, zâhirî anlayışa göre "ene Allâh" (Ben Allah'ım) tarzı iddialar gibi algılanabilir ve bu da şüphe ve itirazlara yol açar.

Risâle-i Gavsiyye'nin önündeki bir diğer engel ise, İlahi ve Risali konuların felsefi ölçülerle çözülmeye çalışılmasıdır. Kaynaklar, Kur'ani ve Risali konuların ancak İslam'ın hikmeti ve tasavvufu içinde izah edilebileceğini, karışık beşerî nefsi düşünceler olan felsefenin bu sahaya ulaşamayacağını belirtir¹·³. Eğer İlahi ve Risali hakikatler felsefe ile izah edilmeye kalkışılırsa, bu hakikatler felsefenin labirentine sokulmuş ve oradan çıkarılamaz hale getirilmiş olur¹·³. Bu durum, Risâle-i Gavsiyye gibi sırrî ve irfânî metinlerin, kendi özgün tasavvufî bağlamından koparılarak felsefi kalıplarla değerlendirilmeye çalışıldığında karşılaşılan temel bir zorluğu ifade eder. Bu tür metinler, Mi'rac yolunda birer gök iskelesi gibidir ve felsefenin labirentine sokulan bir vasıtanın ehli Mi'rac olması mümkün değildir¹·³.