Rızâ kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?
Rızâ kavramı, Fusûsu'l-Hikem'de özellikle İsmail Fassı ile ilişkilendirilir. Bu Fass, rızânın saîd olmanın sırrı, Rabb-ı hâs (her kulun özel Rabbi) ve mârifet-i Rabbâniyye ile olan derin ilişkisini tafsil eder¹. Rızâ, tasavvufta Hak'ın takdîr ettiği her şeye kalbî râzılık hâli olup, Beyyine 8'deki "radıyallâhu anhum ve radû anh" ayetiyle temellendirilen yüce bir makamdır. İsmail Fassı'nda ele alınan bu rızâ, kulun kendi Rabb-ı hâssının terbiyesi altında doğru yolda yürümesi ve bu sülûktan Allah'ın razı olmasıyla doğrudan ilişkilidir¹.
Detaylı cevap
Rızâ, tasavvuf makamlarının zirve mertebelerinden biri olup, sözlükte "razı olma, hoşnut olma" anlamına gelir². Fusûsu'l-Hikem'deki İsmail Fassı, bu kavramı "Hikmet-i Aliyye" başlığı altında, saîd olmanın sırrı, her kulun özel Rabbi olan "Rabb-ı hâs" ve mârifet-i Rabbâniyye ekseninde ele alır³. Bu Fass'a göre, her ücret alan saîddir ve rızâ ile saadet İsmail Fassı'nda ayrıntılı olarak açıklanmıştır¹. Her saîd kişi, Rabb-ı hâssının indinde "marzıyyün-anh" yani Allah ondan razıdır; zira Rabb-ı hâs, terbiyesi altındaki mazharını doğru yolda yürütür ve onun mesleğinden ve sülûkundan razıdır¹.
Rızâ, kulun Hak'tan rızâsı ve Hak'ın kuldan rızâsı olmak üzere iki yönlüdür. İsmail Fassı'ndaki bu eşleştirme, özellikle kulun Hak'tan rızâsının, yani Hak'ın takdîr ettiği her şeye kalbî râzılığın, kulun mânevî yolculuğundaki önemini vurgular. Bu makam, sabır ve şükürden sonra gelir ve fenâ hâline yakındır. İlahi ilim, peygamberlik sıfatıyla gazap ve rıza ile vasıflanmıştır ve "Gazap, rızayı giderir; rıza ise gazabı giderir" rivayeti, rızânın gazabı ortadan kaldıran bir sıfat olduğunu gösterir⁴·⁵. Bu durum, rızânın kalpte yerleştiğinde intikam duygusu ve nefsin zevkini yok ettiğini, gazap ateşini söndürdüğünü ifade eder⁵. Dolayısıyla İsmail Fassı, rızâyı sadece bir hoşnutluk hâli olarak değil, aynı zamanda kulun ilahî takdîre tam teslimiyetini ve bu teslimiyetin getirdiği mânevî saadeti açıklayan temel bir kavram olarak konumlandırır.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Kelime-i Hûdiyye, s. 118“Ve her me’cûr ise saîddir; her ücret alan ise saiddir, ve rızâ ile saadet Fass-ı İsmâîlî’de tafsil olunmuştur. Ve her saîd dahi Rabb-i hâssının indinde marzıyyü”Oku
- 2Rızâ
- 3İsmail Fassı
- 4Kelime-i Eyyûbiyye, s. 91“Ma’lûm olsun ki: Kazâ,Fass-ı Üzeyrî’de îzâh olunduğu üzere, Allâh’ın eşyâda hükmüdür; ve Allâh’ın eşyâda hükmü, Allâh’ın eşyâya ve eşyâda olan ilminin haddi üze”Oku
- 5Mesnevî Cilt 12 · Beyit 2655 (s. 230)““Korkar ki eğer rıza gelirse onun öfkesi gider. İntikam ve onun zevki .2604 zayi olur. Çünkü o kimse korkar ki, eğer kendisinde rıza sıfatı oluşursa, bu sıfatın”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.