Rubûbiyyet kaç kademede ele alınır?
Tasavvufta rubûbiyyet, Hakk'ın terbiye edicilik sıfatının tezahürü olup, genel ve özel olmak üzere iki ana kademede ele alınır. Rubûbiyyet-i mutlaka ve umumi mutlak rubûbiyyet, Hakk'ın âlemler üzerindeki sınırsız terbiye ediciliğini ifade ederken¹, rubûbiyyet-i hâssa ve mukayyede ise her bir mevcudun kendi kabiliyet ve istidadına uygun olarak mazhar olduğu özel ve kayıtlı terbiye ediciliği belirtir². Bu iki kademe, ulûhiyyet mertebesinden alınan hisse ve nasip ile ilişkilidir; her mevcud, rubûbiyyetini esmânın tümünü kapsayan ulûhiyyet mertebesinden alır.
Detaylı cevap
Rubûbiyyet, tasavvufta Hakk'ın "er-Rabb" isminin kâinatı terbiye eden, yetiştiren ve ihtiyaç gideren vechesidir. Bu terbiye edicilik, iki temel kademede tezahür eder:
İlk kademe, rubûbiyyet-i mutlaka ve umumi mutlak rubûbiyyettir. Bu, Hakk'ın âlemler üzerindeki sınırsız ve genel terbiye ediciliğini ifade eder¹·³. Bu mertebede, Hakk'ın terbiye ediciliği hiçbir kayıt ve sınırlama olmaksızın tüm varlık âlemini kuşatır.
İkinci kademe ise rubûbiyyet-i hâssa ve mukayyededir. Bu, her bir mevcudun, ulûhiyyet mertebesinden aldığı hisse ve nasip doğrultusunda, kendi özel Rabb'i olan bir isim aracılığıyla mazhar olduğu kayıtlı ve özel terbiye ediciliktir¹·². Yani, her varlık kendi kabiliyet ve istidadına uygun olarak, Hakk'ın belirli bir isminin tecellisiyle terbiye edilir. Bu özel rubûbiyyet, o varlığın mazhar olduğu ism-i hâssa mahsus bulunur².
Rubûbiyyet mertebesi, aynı zamanda "esmâ mertebesi" olarak da adlandırılır; çünkü bütün varlıklara verilen isimlerin zuhur ettiği yerdir⁴·⁵. Bu mertebede, her bir isim kendisi için olması gereken bir şeyi talep eder. Örneğin, "Mürîd" ismi murad olunan bir şeyi talep eder⁵. Rubûbiyyet, Rahmâniyyet'in altında, Melikiyyet'in ise üstündedir⁶·⁷. Bu mertebe, "nûr"un zuhur mertebesi olup, "nefs-i kül" ve "kürsi" ile ilişkilendirilir⁸·⁹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Fusûs Mukaddimesi (Cilt 180), Bölüm 128“O'nun âlemler üzerindeki rubûbiyyeti rubûbiyyet-i mutlaka ve umumi mutlak rububiyetidir. Ve her mevcudun bu "ulûhiyyet" mertebesinden aldığı hisse ve nasîb, anc”Oku
- 2A'yân-ı Sâbite, s. 322“O'nun âlemler üzerindeki rubûbiyyeti rubûbiyyet-i mutlaka ve umumi mutlak bir rububiyettir. Ve her mevcudun bu "ulûhiyyet" mertebesinden aldığı hisse ve nasîb, ”Oku
- 3A'lâ ve Gâşiye Sûreleri, s. 32“O'nun âlemler üzerindeki rubûbiyyeti rubûbiyyet-i mutlaka ve umumi mutlak bir rububiyettir. Ve her mevcudun bu "ulûhiyyet" mertebesinden aldığı hisse ve nasîb, ”Oku
- 4Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2), s. 108“Rububiyyet. Rububiyyet : (Esma Mertebesi) Rûbubiyyet; bütün varlıklara verilen isimlerin zuhur ettiği mertebenin ismidir. Rûbubiyyet isminin içinde bulunan isim”Oku
- 5Fâtır Sûresi, s. 68“Rububiyyet : (Esma Mertebesi) Rûbubiyyet; bütün varlıklara verilen isimlerin zuhur ettiği mertebenin ismidir. Rûbubiyyet isminin içinde bulunan isimlerin herbir”Oku
- 6Vahiy ve Cebrâîl, s. 47“a) Melikiyyet, “Rûbubiyyet” in altındadır. b) Rûbubiyyet , “Rahmâniyyet” in altındadır. c) Rahmâniyyet , “Ulûhiyyet” in altındadır. Bu mertebede “Rûbubiyyet” ar”Oku
- 7Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2), s. 30“a) Melikiyyet, “Rûbubiyyet” in altındadır. b) Rûbubiyyet , “Rahmâniyyet” in altındadır. c) Rahmâniyyet , “Ulûhiyyet” in altındadır. Bu mertebede “Rûbubiyyet” ar”Oku
- 8Vahiy ve Cebrâîl, s. 35“Durum anlatıldığı gibi olunca “Rûbubiyyet” bir “arş” olur. Bu mertebe icabıdır ki, kulları ile Allah arasın-daki bağlantı sağlanmış oldu. (12) Hadis-i Şerif’de;”Oku
- 9Fâtır Sûresi, s. 69“Rûbubiyyet mertebesi, “Nûr” un zuhur mertebesidir. Rahmâniyyet, “akl-ı kül” ; Rûbubiyyet, “nefs-i kül” ; Rahmâniyyet, “arş” ; Rûbubiyyet, “kürsi” dir. Yukarıda ”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.